Akademik Veri Yönetim Sistemi
Apak M. Y., Yumrutaş H. İ., Özcanan S.(Yürütücü), Özcan Ö., Gedik A.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2027
Zeytinyağı üretimi sonucu ortaya çıkan zeytin çekirdeği, yüksek
antioksidan ve organik içeriği sayesinde geri dönüşüm açısından değerlidir.
Ancak artan üretim hacmi ve bazı tesislerde zeytin çekirdeğinin posadan
ayrılamaması, bu yan ürünü yüksek potansiyelli bir organik atık haline
getirmiştir. Ulaştırma alanı, geri dönüşüm malzemelerinin yoğun kullanıldığı
alanlardan biri olarak göze çarpmaktadır. Dünyada en yaygın kullanılan kaplama
türü olan esnek kaplamalarda bağlayıcı olarak kullanılan bitüm, çevresel faktörler
ve tekrarlı yükler nedeniyle erken yaşlanmaktadır. Bitümün yaşlanmasını
geciktirmek amacıyla bir takım yaşlanma karşıtı ajanlar (anti-aging agent)
kullanılmaktadır. Son zamanlarda organik atık bazlı yaşlanma karşıtı ajanlar
bitüm modifikasyonunda kullanılarak esnek kaplama üretiminde sürdürülebilir bir
yaklaşım benimsenmektedir.
Bu proje kapsamında, zeytin çekirdeği tozunun (ZÇT) bitümde modifiyer ve
yaşlanma karşıtı ajan olarak kullanımı araştırılacaktır. ZÇT’nin esnek kaplama
üretiminde ekonomik, çevresel ve yapısal faydalar sağlaması beklenmektedir. Literatürde, insinerasyona
tabi tutulmadan ZÇT’nin bitüm modifikasyonu, kısa ve uzun vadede yaşlanma
karşıtı ajan olarak kullanımına ilişkin bütüncül bir değerlendirme
bulunmamaktadır. Bu yönüyle çalışma özgün ve yenilikçi bir araştırma niteliği
taşımaktadır. Bu
projenin (1) numune hazırlama, (2) ZÇT’nin bitüm modifikasyonunda kullanımı,
(3) ZÇT’nin yaşlanma karşıtı ajan olarak kullanımı olmak üzere 3 temel iş
paketi (İP) kapsamında yürütülmesi planlanmaktadır. Numune hazırlama süreci 2
ay, bitüm modifikasyonu 4 ay, yaşlanma karşıtı ajan kullanımına yönelik
çalışmalar ise 6 ay sürecek şekilde planlanmış olup projenin toplam süresi 12
ay olarak belirlenmiştir.
Sonuç olarak, ZÇT’nin bitümde etkin bir modifiyer ve yaşlanma karşıtı
ajan olduğunun deneysel olarak ortaya konması hedeflenmektedir. Literatürdeki
benzer çalışmalardan yola çıkarak yapılacak olan deneylerle ZÇT’nin yaşlanma
karşıtı ajan olarak saf bitüme oranla %20 – %45 oranında (Zhang vd., 2022; Duarte Mendonça vd., 2022; Sun vd., 2025) bir iyileşme sağlayacağı öngörülmektedir.
Atık
malzeme/yan ürün yönetimi, günümüzde çözüme kavuşturulmayı bekleyen önemli bir
problem olarak görünmektedir. Bu proje önerisi, zeytinin bir yan ürünü olan
zeytin çekirdeğine yeni kullanım alanları kazandıracak ve sürdürülebilir geri dönüşüm malzemesi kullanımıyla ülkemiz
ve dünya çapında aşağıda zikredilen birçok çevresel
duyarlılığa katkı sağlayacaktır;
§ Bu proje önerisi, Karayolları Genel
Müdürlüğü (KGM) Ar-Ge Projeleri Öncelikli Araştırma Alanları (ÖAA)
“Çevre, Sürdürülebilirlik ve Enerji Kaynakları” programı “çevreye
duyarlı kaplama” alt programı ihtiyacına katkı sunmayı
hedeflemektedir.
§ Ülkemiz 2053 Ulaştırma ve
Lojistik Ana Planı ile belirlenmiş “ulaştırma ve lojistikte çevre
duyarlılığını sağlamak ve enerji verimliliğini artırmak” ilkesine katkı
sunulması hedeflenmektedir.
§
Bu proje önerisi ile ülkemiz
12. Kalkınma planı hedefleri içerisinde yer alan “sürdürülebilir
üretim ve tüketim kalıpları hayata geçirmek”, “hammadde tedariki,
üretim, tüketim ve atık yönetimi süreçlerinin uluslararası standartlara uyumlu
hale getirilmesi”, “karbon salınımının azaltılması”, “atık
miktarının azaltılması” gibi ilkelere katkı sunulması hedeflenmektedir.
§ Avrupa Yeşil Mutabakatında (EGD) yer alan “doğal kaynakların verimli kullanımı”, “iklim
değişikliğine uyum”, “sürdürülebilir ulaşım ve karbon ayak izinin
azaltılması” gibi temel ilkelere katkı sunan yenilikçi ve
çevre dostu bir yaklaşım içermektedir.
Birleşmiş Milletler (BM) Sürdürülebilir kalkınma amaçları (SKA) doğrultusunda “sorumlu üretim ve tüketim” başlığı altında yer alan “önleme, azaltma, geri dönüşüm ve tekrar kullanma yoluyla katı atık üretiminin önemli ölçüde azaltılması” ve “gelişmekte olan ülkelerin daha sürdürülebilir tüketim ve üretim kalıplarına yönelmeleri için bilimsel ve teknolojik kapasitelerini güçlendirme” ilkelerine katkı sunulması planlanmaktadır.