Akademik Veri Yönetim Sistemi
Bektaş A. (Yürütücü), Bektaş E.
Yükseköğretim Kurumları Destekli Proje, BAP Araştırma Projesi, 2025 - 2026
Bu proje, geç dönem Osmanlı İmparatorluğu’nda Mekke ve Medine Gureba Hastanelerini merkeze alarak kamu sağlığı politikaları ile siyasi meşruiyet arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamaktadır. Vakıf sistemi aracılığıyla yoksullara hizmet sunmak üzere kurulan gureba hastaneleri, zamanla Osmanlı sağlık sisteminin merkezîleşmesinde ve kurumsallaşmasında önemli rol oynamıştır. Mekke ve Medine gibi dini ve siyasi açıdan yüksek sembolik değere sahip şehirlerde açılan bu hastaneler, yalnızca yerel halka değil aynı zamanda hac mevsiminde bölgeye gelen Müslüman hacılara da sağlık hizmeti sağlamıştır. Böylece Osmanlı Devleti, hem toplumsal ihtiyaçlara yanıt vermiş hem de Pan-İslamcı politikasının bir parçası olarak İslam dünyasındaki meşruiyetini güçlendirmiştir.
Proje kapsamında hastanelerin mali kaynakları, personel yapıları, idari örgütlenmeleri ve günlük işleyişleri Osmanlı arşiv belgeleri, sicill-i ahval kayıtları ve dönemin basın kaynakları üzerinden incelenecektir. Ayrıca, kolera salgınları gibi olağanüstü dönemlerde bu kurumların oynadığı roller, devletin sağlık politikalarının imparatorluğun merkezine uzak taşra bölgelerinde nasıl uygulandığına dair veriler sunacaktır.
Bu çalışmanın özgün değeri, Mekke ve Medine Gureba Hastanelerini birlikte ele alarak Osmanlı sağlık kurumlarının yalnızca hayır işleviyle değil aynı zamanda modernleşme, merkezileşme ve meşruiyet politikalarıyla ilişkili yönlerini ortaya koymasında yatmaktadır. Projenin sonucunda, geç Osmanlı döneminde sağlık kurumlarının hem sosyal yardım hem de siyasi otorite aracı olarak işlev gördüğü daha bütüncül bir çerçeve içinde değerlendirilecektir.