Onlıne (çevrim içi) VR platformlarda yer alan sanal eğitim mekanlarının fiziksel çevre bileşenleri açısından incelenmesi ve sanal eğitim mekanlarına ait tasarım ölçütleri önerisi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Mimar Sinan Güzel Sanatlar Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Mimarlık, Türkiye
Tez Danışmanı: Çiğdem Çelik Tekin
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Fiziksel (gerçek) dersliklerden sanal dersliklere geçiş ile öğrenme ortamının
değişimi, bu ortamların fiziksel mekan ölçütleri ve öğrenme koşullarının yeniden ele
alınmasını gerektirmektedir. Öğrenme ortamının değişimi özellikle öğrenme
alışkanlıklarının da değişimini gerektirmektedir. Her iki ortamın temel amacı
öğrenme ortamının oluşturulması iken, fiziksel olarak birbirinden çok farklı
özelliklere sahiptir.
Geleneksel sınıf mekanlarının dijitalleştirilmiş hali olan sanal sınıf mekanları,
öğrencilere daha sürükleyici, daha etkileşimli ve çok katılımcılı bir öğrenme
deneyimi sunmayı hedeflemektedir. Ancak, bugünün koşullarında sanal eğitim
mekanlarına ilişkin yasal yönlendiricilerin olmaması, tasarımların genellikle mimar
olmayan meslek disiplinleri tarafından yapılması gibi problemler nedeni ile belli
standartlara sahip bir mekan üretebilecek içeriğe sahip ölçütlere ihtiyaç
duyulmaktadır. Verilere göre sanal eğitim mekan tasarımlarına ilişkin teknolojiler de
hızlı bir şekilde değişime uğrayacaktır. Ancak bugünkü şartlarda gerçek derslik
mekanından sanal derslik mekanına geçişi belli standartlara uygun şekilde
tasarlayabilmek sanal mekan deneyimlerine ilişkin olumlu kullanıcı deneyimlerini
arttrabilmek açısından önemlidir.
Bu bağlamda tezin temel amacı; çevrim içi sanal gerçeklik platformlarında yer alan
sanal eğitim mekanlarının fiziksel çevre bileşenlerinin incelenmesi ve bu sanal sınıf
mekanlarına ait tasarım ölçütlerinin oluşturulması vasıtasıyla, sanal sınıf
mekanlarındaki e-öğrenme kalitesinin attırılması ve daha etkileyici bir öğrenme
deneyiminin sağlanmasıdır. Çalışma, sanal (çevrim içi) eğitim mekanlarının
tasarımıyla ilgili alan yazındaki eksiklikleri tamamlayarak, yeni ve özgün bir tasarım
ölçütleri oluşturabilmeyi, sanal gerçeklik teknolojisinin eğitimdeki etkilerini
sistematik olarak analiz ederek, mimar/iç mimar olan/olmayan tasarımcılara yönelik
pratik ve uygulanabilir ölçütlerüretebilmeyi amaçlamaktadır.
Çalışma; sanal gerçeklik (VR) destekli eğitim mekanlarının deneyimini ve kullanıcı
memnuniyetini ölçmek üzere tasarlanmış altı aşamalı bir süreçle yapılandırılmıştır.
Alanyazın taraması yapılarak araştırmanın gerekliliği, genel çerçevesi ve metodolojik
yaklaşımları belirlenmiştir. Çeşitli ölçütlere göre belirlenmiş olan sanal eğitim
platformları ve katılımcı gruplar belirlenmiştir. VR destekli eğitim mekanlarında
teori dersi verilmiştir. Sonra dört aşamalı; nitel araştırma yöntemlerinden anket,
bulunuşluk hissi ölçeği, açık uçlu sorular, uzman ve akademisyen görüşlerinden elde
edilen verilere göre yine anket yöntemi ile sanal eğitim mekanları tasarım ölçütleri
belirlenmiştir.
xxi
Bu çalışma; yeni bir tasarım ölçütleri oluşturulması, sanal gerçeklik eğitim
ortamlarının etkinliği, Mimar olmayan tasarımcılara yönelik rehberlik ve sanal
öğrenme mekanlarının iyileştirilmesine dayalı öneriler ile bu konudaki alanyazın ve
araştırmacılara katkıta bulunabilecektir.
Bu bağlam içinde çalışma altı bölüm ve sonuçlardan oluşmaktadır.
Birinci bölümde; Çalışmanın gereklilikleri, amaç, yöntem ve ilgili alanyazın taraması
yapılmıştır. İkinci bölümde; Sanal evrenlerin gelişim ve teknolojisi hakkında detaylı
bilgi verilmiştir. Üçüncü bölümde; Metaverse ve Mimarlık ortamı
değerlendirilmiştir. Dördüncü bölümde; Yükseköğretim eğitiminde mekan; fiziksel
ve sanal mekan, gereklilikleri, karşılaştırılması ve yasal yönleri ile
değerlendirilmiştir. Beşinci bölümde; Teori/ders öğreniminin VR platformlar
üzerinden sınanması aşamalı olarak farklı katılımcı grupları ve anketler ile
değerlendirilerek çalışmanın amacını destekleyen ölçütler belirlenmiştir. Altıncı
bölümde; çalışmanın tümü ile desteklenerek veriye dayalı, sanal öğrenme
mekanlarının tasarım için temel ölçekler ve gereklilikleri belirlenmiştir.
Bu tez, sanal eğitim mekanlarının tasarımına yönelik ölçütler oluşturmayı
hedeflemektedir ve bu ölçütlerin, sanal eğitim ortamlarının etkinliğini ve kullanıcı
deneyimini artıracağı öngörülmektedir. Çalışmanın bulguları, sadece sanal öğrenme
mekanlarının iyileştirilmesine katkıda bulunmakla kalmayacak, aynı zamanda ilgili
literatür ve uygulamacılar için de değerli bilgiler sunacaktır. Araştırmanın sonuçları,
sanal eğitim alanında gelecekte yapılacak çalışmalar için de bir temel teşkil
edecektir