Geleneksel Konutlarda Cephe Kurgusunun Fraktal Boyut Analizi Kullanılarak Karşılaştırılması: Isparta Örneği
Tez Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Süleyman Demirel Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Mimarlık Anabilim Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Seda Şimşek Tolacı
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Tarihsel süreç içerisinde birçok yerleşimde sosyo-kültürel ve fiziksel anlamda
değişim ve dönüşümler meydana gelmiştir. Bu değişimlerin aktörü ya da aktörleri
her yerleşim için farklılık göstermiştir. Çalışmanın örneklem alanı olan Isparta kenti
de başta yaşanan “göçler” olmak üzere, doğal afetler, imar değişiklikleri ve yönetim
değişikliği gibi nedenlerle bu süreci yaşamıştır. Kentin yaşadığı bu süreçte ortaya
çıkan kent dinamikleri konut alanlarının oluşumu ve konut yapıları üzerinde
doğrudan etkili olmuştur. Söz konusu örneklem alanda bu etkinin
değerlendirilebilmesi için, 20.yy da yaşanmış olan mübadele ve bu süreçte yaşanan
kullanıcı değişiminin etkisinin görüldüğü, günümüze kadar ulaşmayı başarmış olan
konut üzerinden değerlendirme ve kıyaslama yapılabilmesi uygun bulunmuştur.
Tez çalışmasının ana hedefi; sosyal bilgi ve sayısal bilginin beraber yorumlanması
ile tarihsel süreç içerisinde “göç” dinamiği nedeniyle konut yapılarında meydana
gelen değişim ve dönüşümlerinin tespit edilmesidir. Bu hedefle çalışma kapsamında
alan çalışması, literatür çalışması ve sayısal değerlendirme yöntemleri kullanılmıştır.
Kent dinamikleri içerisinden seçilen “göç” olgusunun yerleşimde etkili olduğu
alanlar tespit edilmiş, bu alanlarda oluşan konut yapılarından özgün örnekler, görsel
analiz yöntemiyle tescilli olma durumlarına bakılmaksızın seçilmiştir. Konutların
ustaları ve kullanıcıları ile ilgili farklılıkların örnek seçiminde karışıklık yaratmaması
hedeflenerek; Gayrimüslim etkisindeki yapılar içerisinden bu topluma ait özel bir
uygulama olduğu düşünülen “taş taklidi sıva uygulaması” nın mevcut olduğu tüm
konutlar belgelenmiş, diğer yapı grubundan da aynı sayıda örnek ele alınmıştır.
Örneklem seçimindeki bu yöntem, çalışmanın ikincil hedefi olan, söz konusu özel
uygulamanın ustaları ve ait oldukları topluma dair net bilgiye ulaşılması ve
değerlendirilmesini oluşturmaktadır. Belirlenen tüm konutların plan ve cephe
kurgularına ait veriler belgelenmiştir.
Çalışma sürecinde mübadele etkisi ile kullanıcısı değişen yerleşim alanlarında
bulunan konut yapıları ile bu süreci yaşamamış olan mahallelerdeki konut yapılarının
plan kurgusu anlamında farklılık göstermedikleri sonucuna ulaşılmıştır. Konutlar
arasındaki farklılığın cephe kurgusuna yansımış olabileceği öngörüsü ile bir sayısal
yöntem belirlenmiş, doluluk-boşluk oranlarının değerlendirilmesi planlanmıştır. Elde
iii
edilen cephe çizimleri “fraktal geometri” kavramı altında “kutu sayım metodu” ile
analiz edilmiştir.
Çalışma sonucunda ortaya çıkan sayısal sonuçlar değerlendirilmiş, örneklem grupları
arasında doluluk-boşluk oranlarının birbirine yakın olduğu, dolayısı ile toplumsal
farklılaşmanın konut cephe kurgusuna yansımasından sayısal olarak söz
edilemeyeceği görülmüştür. Ancak gayrimüslim konut yapı örneklerinin seçimde bir
parametre olarak kullanılan taş taklidi sıva uygulamasına farklı bir kimlik
taşımasından dolayı ICOMOS‟un en küçük ölçekli korunacak değerleri arasına
alınması kapsamında önemli bir değer oluşturmuştur.
Yapılan alan çalışması sırasında tespit edilen tüm yapıların tescilli olup olmadığına
bakılmaksızın yapı adresleri, konumu, fotoğrafı, cephe çizimi ve kontrol listesinin
bulunduğu belgeleme çalışmaları yapılmış, bu yapıların ve beraberinde söz konusu
uygulamanın gelecek nesillere aktarılması için önemli bir sonuç elde edilmiştir.