İMGENİN TRANSDÜKTİF DÖNGÜSÜ: DIWAI PROJESİNDE TEKNİK BİREYLEŞME VE METASTABİL EŞİK
Tez Türü: Sanatta Yeterlik
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Yıldız Teknik Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Ve Tasarım Anasanat Dalı, Türkiye
Tez Danışmanı: Rifat Şahiner
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Bu tez, üretken yapay zekânın da içinde yer aldığı bir teknik üretim düzeneğinde imgenin dönüşümünü, Simondon'un teknik bireyleşme ve öteyetaşınım kavramları üzerinden inceler. Odağında, Simondon'un metastabilite düşüncesinden türetilen "metastabil eşik" kavramı yer alır; bu kavram, DIWAI projesinde küçük sapmaların ve glitch'in imgenin statüsünü kırdığı kritik geçiş anlarını adlandırmak için analitik bir araçtır. Çalışma, sanatsal üretimi bir araştırma yöntemi olarak konumlandırır; kavramlar eser üretiminin içinden geliştirilmiş, DIWAI'de üç yöntem bu anlayışla kurulmuş ve uygulanmıştır. Üç yöntem, kâğıt yüzeyinde yakma yoluyla oluşturulan yanık iziyle başlar; bu iz, sanatçının 2016'dan beri sürdürdüğü yakma pratiğinin devamıdır. Yanık burada bir kanıt değil; yüzeyi işaretleyen ve karartan, okunurluğu hem mümkün kılan hem de bozan bir etkendir. Referans bağı klasik taklit/temsil sadakati olarak değil; öteyetaşınım zincirinde bilginin gürültüyle aktarılmasına dayanan operasyonel bir ilişkidir. Bulgular, Yöntem 1'de donanım sapmalarının kurucu bir faktöre dönüştüğünü; Yöntem 2'de referansın her döngüde silikleştiğini; Yöntem 3'te yüzey doygunluğunda referansın ayırt edilemez hâle geldiğini gösterir. Bu bulgular, referans bağının çözülmesinin döngüsel üretimde rastlantısal bir kusur değil, yapısal bir sonuç olduğunu ortaya koyar. Üretim döngüsünden sabit bir köken ya da değişmez referans türemez; geriye yalnızca izler, sapmalar ve kalıntılar kalır. Çalışma kuramsal omurgasını Simondon'un bireyleşme felsefesine dayandırır; Baudrillard'ın simülasyon kuramı referans kaybını betimleyen tamamlayıcı bir çerçevedir. Bu yaklaşım, sanatsal üretimi araştırma yöntemi olarak konumlandıran çağdaş literatürde temellendirilmiş; atölye kavramların geliştirildiği bir laboratuvar olarak kullanılmıştır. Bulguların okunması için fiziksel izin direnci, donanımsal sapma, algoritmik yayılma, ontolojik erozyon ve doygunluk eşiğinden oluşan katmanlı bir analitik çerçeve geliştirilmiş; bu çerçeve üç yöntemde aynı kavramın farklı kırılma biçimlerini ayırt etmeyi sağlamıştır. Çalışmanın katkısı, üretilen DIWAI projesi ve bundan türetilen metastabil eşik kavramıdır. Önerilen döngüsel protokol, farklı malzemeler ve modellerle yeniden kurulabilir deneysel bir zemin olarak başka sanatsal pratiklere açıktır.