Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tez Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Başkent Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Beslenme ve Diyetetik Bölümü, Türkiye
Tez Danışmanı: Perim Fatma Türker
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Özet:
Beyin gelişimi ve organogenez gibi süreçlerin sınırlı bir
zaman aralığında gerçekleştiği fetal yaşam sırasında yağ asitleri, özel bir
öneme sahiptir. Nörogelişim, ağırlıklı
olarak, beyin büyümesinin en hızlı olduğu ve LC-PUFA'ların doğumdan sonraki ilk
2 yıl boyunca birikmeye devam ettiği gebeliğin son üç ayında meydana gelir. Anne sütüyle beslenen
bebeklerde, Dokosaheksaenoik asit (DHA)'nın nörogelişime katkısı bilinmektedir.
Bu çalışma; ratlarda prekonsepsiyon
döneminde, gebeliğin 1., 2., 3., haftası ve emzirme döneminde başlanan omega 3 yağ
asidi desteğinin rat yavrularının bilişsel fonksiyonu üzerindeki etkisini
incelemek üzere planlanmıştır. Çalışma, İstanbul Üniversitesi – Cerrahpaşa
Deneysel Tıp Araştırma Laboratuvarında (DETALAB), Mayıs-Eylül 2023 tarihleri
arasında yürütülmüştür. Çalışmada 8 haftalık 30 adet primipar Wistar – Albino
dişi rat (200-300 g) kullanılmıştır. Çalışma, prekonsepsiyon döneminde (n:5),
gebeliğin 1. haftasında (n:5), 2. haftasında (n:5), 3. haftasında (n:5) ve
laktasyon döneminde (n:5) oral gavaj yoluyla 400 mg/kg/gün omega 3 desteğine
başlanan deney grubu ve herhangi bir destek almayan kontrol grubu (n=5) ile yürütülmüştür.
Annelerin omega 3 yağ asidi alımları bulundukları gruba göre başlamış,
laktasyon dönemi bitinceye kadar (21 gün) devam etmiştir. Her anneden doğan 2
erkek yavru ile toplam 60 yavru 45 günlük olduklarında bilişsel fonksiyon testi
olan Morris Su Labirenti Testi ile uzamsal öğrenme ve referans bellekleri test
edilmiştir. İçi opak su dolu tank, hayali olarak dört kadrana bölünmüştür.
Havuz üst duvarına ratların yön bulmalarını kolaylaştırmak amacı ile üç yöne
yuvarlak, yıldız ve kare şekilli ipuçları yerleştirilmiştir. Hayvanların 60
saniye içinde tankın içindeki kaçış platformunu bulması hedeflenmiştir. Dört
gün boyunca günde dört deneme, beşinci gün iste tek deneme (probe denemesi)
yapılmıştır. Platformun yeri
deneme süresince (ilk dört gün) aynı kadranda tutulmuş fakat probe denemesinde
(beşinci gün) kaldırılmıştır. Gruplar arasında başlangıç
ağırlıkları, çiftleşmeden önceki ağırlıkları, doğum öncesi ağırlıkları, yavru
sayıları ve gestasyon süre ortalamaları arasında istatistiksel olarak anlamlı
bir fark bulunurken (p<0.05) gebelikte kazanılan ağırlık ortalamaları,
gruplar arasında istatistiksel olarak anlamlı bir fark (p>0.05) saptanmamıştır.
Günlere göre rat yavrularının platformu bulma süre
ortalamaları arası fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p=0.000) ve
4.günde en düşük sürede platformu bulmuşlardır. Gruplara göre incelendiğinde 1. ve 2. deney gününde rat yavrularının platformu bulma süre
ortalamaları istatistiksel olarak anlamlı iken (p<0.05) 3. ve 4. günde anlamlı bulunmamıştır. Her bir deneme gününde deneme sırasına göre ratların platformu bulma
süreleri arası fark istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (p<0.05). Sadece
grupların üçüncü denemeleri arasındaki ortalama farkı istatistiksel olarak
anlamlılığı belirlenmiştir (p=0.049) en kısa sürede platformu prekonsepsiyon
grubu bulmuştur. Probe testinde (5. deney günü) 60 sn
içinde platformun olduğu çeyrek kadranda bulunma yüzdesi ortalamaları arasında
istatistiksel olarak anlamlı bir fark saptanmamıştır (p>0.05). Sonuç olarak
kısa ve uzun süreli hafıza için gebeliğin erken dönemlerinde omega 3 desteğine
başlamanın daha etkili olabileceği düşünülmektedir.