Dinlenme Hakkının Korunmasında Toplu İş Sözleşmesinin İşlevi ve Örnekler Üzerinden Türkiye'ye Yönelik Karşılaştırmalı Bir Değerlendirme

Tez Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Marmara Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Çalışma Ekonomisi Ve Endüstri İlişkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tez Danışmanı: Emre Ertan

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Özet:

İnsani, ekonomik, toplumsal amaçları bulunan ve vazgeçilemez niteliği olan dinlenme hakkı, çalışma hakkı kapsamında ele alınması gereken temel bir sosyal haktır. Türkiye'de bu hak Anayasa'da güvence altına alınmış ve kullanımına ilişkin en alt düzeydeki standartlar bireysel iş hukukunda belirlenmiştir. Bu çalışmanın konusu ise dinlenme hakkının korunmasında toplu iş sözleşmesinin işlevi ve işçi sendikalarının faaliyetlerinde dinlenme hakkının yeridir. Dinlenme hakkına dair ulusal ve uluslararası düzeydeki düzenlemeler, Avrupa ve OECD ülkelerindeki dinlenme süreleri ve çalışma saatleri, toplu iş sözleşmesinde dinlenme hakkı konusunda kararlaştırılabilecek maddeler ve Türkiye'de bağıtlanmış sözleşme belgelerindeki bu hakla ilişkili hükümler bu çalışmanın kapsamı altındadır. Çalışmada doküman analizi yöntemi ve karşılaştırmalı yöntem kullanılmış; 10 nolu ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar işkolu, 12 nolu metal işkolu, 15 nolu taşımacılık işkolu ve 20 nolu genel işler işkolunda faaliyet gösteren sendikaların tarafı olduğu sözleşme örnekleri incelenmiştir. Araştırmada dinlenme hakkının toplu iş sözleşmesi yoluyla geliştirilmesi konusunda sendikaların artıları ve eksileri tespit edilmiş ve farklı konfederasyonlara bağlı sendikaların yaklaşımlarına ilişkin değerlendirme yapılmıştır. Çok çalışan ve az dinlenen Türkiye işçi sınıfı için sendikaların toplu iş sözleşmesi politikalarını yeniden gözden geçirmesi gerekliliği araştırma sonucunda açığa çıkartılmıştır.