Nörolojik Bozukluklarda Bağırsak-Beyin Ekseni ve Mikrobiyota Temelli BeslenmeYaklaşımları: Anlatısal Derleme

Kapadokya Sağlık Bilimleri Dergisi, cilt.4, sa.3, ss.975-991, 2026 (Hakemli Dergi)

Son yıllarda, bağırsak mikrobiyotası ile merkezi sinir sistemi arasındaki çift yönlü iletişim ağı olan

bağırsak-beyin ekseni, nörolojik hastalıklarla ilişkili fizyolojik mekanizmaların daha iyi anlaşılmasında

önemli bir araştırma alanı haline gelmiştir. Mikrobiyotada meydana gelen dengesizliklerin inflamasyon

süreçlerini tetiklediği, immün yanıtı modüle ettiği ve nörotransmitter üretimini etkilediği; bu durumun

ise Parkinson, Alzheimer, multipl skleroz, depresyon, anksiyete ve otizm spektrum bozuklukları gibi

çeşitli nörolojik hastalıklarla ilişkili olabileceği öne sürülmektedir. Bu anlatısal derlemede, mikrobiyota

temelli beslenme yaklaşımlarının söz konusu hastalık süreçlerine olan etkisi güncel literatür

doğrultusunda değerlendirilmiştir. Literatür taraması, 2010–2024 yılları arasında PubMed,

ScienceDirect ve Google Akademik veri tabanlarında gerçekleştirilmiştir. Tarama sürecinde Türkçe ve

İngilizce olarak “bağırsak-beyin ekseni”, “gut-brain axis”, “mikrobiyota”, “microbiota”, “beslenme

müdahaleleri”, “nutrition interventions” ve “nörolojik hastalıklar” anahtar kelimeleri kullanılmıştır.

Derlemeye tam metnine erişilebilen, bağırsak-beyin ekseni ve beslenme ilişkisini nörolojik hastalıklar

bağlamında ele alan insan ve deneysel araştırmalar ile derleme çalışmaları dahil edilmiştir. Editöre

mektup, özet bildiri, tez çalışmaları ve konu ile doğrudan ilişkili olmayan yayınlar dışlanmıştır. Elde

edilen bulgular, mikrobiyal çeşitliliği destekleyen beslenme modellerinin, özellikle prebiyotik ve

probiyotik yönünden zengin diyetlerin; nöroinflamasyonu azaltmada, sinir hücreleri arasındaki iletişimi

güçlendirmede ve bilişsel fonksiyonları korumada etkili olabileceğini göstermektedir. Bununla birlikte,

bu yaklaşımların klinik pratikte uygulanabilirliğine ilişkin kanıtların hâlen sınırlı olması, daha fazla

insan temelli ve kontrollü araştırmaya olan ihtiyacı ortaya koymaktadır. Bu derleme, sağlık

profesyonellerine bağırsak-beyin ekseni ve beslenme temelli müdahaleler konusunda güncel bilgi

sunmayı ve bu alandaki farkındalığı artırmayı amaçlamaktadır. Anahtar kelimeler: Bağırsak-beyin

ekseni, mikrobiyota, beslenme, nöroloji