Akademik Veri Yönetim Sistemi
Ahmet Yakupoğlu Anısına 4. Uluslararası Sanat ve Tasarım Sempozyumu, Kütahya, Türkiye, 2 - 04 Ekim 2025, ss.1, (Özet Bildiri)
Yapay zekâ teknolojilerinin hızla gelişmesi, grafik tasarım alanında yalnızca üretim araçlarını değil, aynı zamanda bu disiplinin felsefi ve estetik temellerini de derinden dönüştürmektedir. Bu çalışma, yapay zekâ tabanlı tasarım araçlarının ve üretken algoritmaların yaratıcı süreçleri nasıl yeniden biçimlendirdiğini irdelemekte; bu dönüşümün, tasarım metodolojilerinde ilerlemeci bir evrim mi yoksa insan merkezli sanatsal yaklaşımlardan kopuşa işaret eden bir kırılma mı olduğunu sorgulamaktadır.
Araştırma yöntemi olarak içerik analizi ile bibliyometrik değerlendirme birlikte kullanılmıştır. Görsel iletişim ve tasarım alanında yapay zekânın etkisini konu alan akademik literatür, kuramsal eleştiriler ve sektörel raporlar sistematik biçimde taranmıştır. Bibliyometrik analiz, söz konusu literatürdeki öne çıkan yayınları, sık atıf alan yazarları ve belirgin tematik kümelenmeleri belirleyerek, yapay zekânın grafik tasarım pratiğindeki rolüne ilişkin entelektüel yapının haritasını sunmayı amaçlamaktadır.
Analiz bulguları, grafik tasarım alanında çift yönlü bir paradigma değişimine işaret etmektedir. Yapay zekâ destekli araçlar, bir yandan verimliliği artırmakta, tasarım araçlarına erişimi yaygınlaştırmakta ve ölçeklenebilir çözümler sunarak yaratıcı üretimi demokratikleştirmektedir. Öte yandan, bu teknolojik ilerlemeler, müelliflik, zanaatkârlık, özgünlük ve estetik değerler gibi grafik tasarımın özünde yer alan kavramları tartışmaya açmakta; yaratım sürecinde insanın konumunu yeniden tanımlamaya zorlamaktadır. Bu bağlamda ortaya çıkan gerilimler, tarihsel olarak Sanat ve Zanaat Hareketi'nin sanayi devriminin neden olduğu estetik homojenliğe karşı geliştirdiği tepkilerle anlamlı bir paralellik göstermektedir.
Araştırma, geçmişteki makineleşme eleştirileri ile günümüzün algoritmik üretim temelli kaygıları arasında kavramsal bir süreklilik kurmakta; teknolojik yeniliğin sanatsal kimlik, ifade özerkliği ve yaratıcı kontrol gibi temel sorunsalları nasıl yeniden gündeme getirdiğini göstermektedir. Bu bağlamda, yapay zekâ yalnızca pasif bir araç değil, aynı zamanda estetik yargıların ve tasarımın kavramsal yönlerinin yeniden inşasında etkin bir özne olarak değerlendirilmelidir.
Sonuç olarak bu çalışma, grafik tasarımın post-dijital çağda karşılaştığı felsefi, etik ve estetik dönüşümleri anlamlandırmaya yönelik bir katkı sunmaktadır. Tasarımcıları, akademisyenleri ve eğitimcileri, yapay zekânın yaratıcı üretim üzerindeki etkilerini yeniden düşünmeye ve tasarım pratiğini sorgulayıcı bir yaklaşımla ele almaya davet etmektedir. Yapay zekâ, bu bağlamda yalnızca teknolojik bir araç değil; grafik tasarımın epistemolojik ve ontolojik temellerini yeniden şekillendiren dönüştürücü bir kırılma noktası olarak ele alınmalıdır.