Gastronomic hubs as urban catalysts: A research-based design approach

Creative Commons License

Yıldırım S. G.

New Era International Journal of Interdisciplinary Social Researches, cilt.11, sa.35, ss.1-21, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu çalışma, modern kentsel doku içinde sıklıkla yalıtılmış ve içe dönük birer "kapalı kutu" olarak varlığını sürdüren geleneksel alışveriş merkezi (AVM) tipolojisine mimari bir alternatif ve kentsel bir katalizör olarak "Gıda Odaklı Topluluk Merkezi" modelini sunmaktadır. Günümüz kentlerinde ticari alanlar, sosyal etkileşim ve yerel üretim arasındaki kopukluk temel bir problem olarak tanımlanmaktadır. Araştırma; gıda odaklı bir program geçirgenlik, modülerlik ve programatik hibritleşme kriterleri üzerinden kurgulandığında, içe dönük ticari mekânların kentsel kesintileri onaran kamusal odak noktalarına dönüşme potansiyelini incelemektedir. Metodoloji olarak, deneysel bir laboratuvar kurgusunda lisans bitirme tasarımı çıktılarının ampirik tipolojik veri setleri olarak kullanıldığı "Araştırma Tabanlı Tasarım" yaklaşımı benimsenmiştir. Bitişik konumdaki tarihi Köyiçi çekirdeğini doğrudan tamamlayan Avcılar Ambarlı’daki Fevzi Çakmak Caddesi koridorunun yoğun konut dokusu odağında yürütülen Örnek Olay Çalışması kapsamında, on farklı tasarım prototipi (Pr 1 – Pr 10) dört temel parametre üzerinden değerlendirilmiştir: Geçirgenlik, Kütle ve Tektonik, Modülerlik ve Programatik Hibritleşme. Karşılaştırmalı zemin kat plan şemaları ve tektonik kesit diyagramlarıyla desteklenen bulgular; sokağın doğrudan bir uzantısı olarak tasarlanan hemzemin girişlerin ve mikro meydanların kentsel sürekliliği etkin bir şekilde sağladığını göstermektedir. Ayrıca, rasyonel gridal sistemler yüksek mekânsal adaptasyon kabiliyeti sunarken, üretim atölyeleri ile pazar işlevlerinin entegrasyonu yerel zanaatkarlığı görünür kılarak standart ticari alanları aktif topluluk merkezlerine dönüştürmüştür. Sonuç olarak önerilen model, çok ölçekli geçişler yoluyla yerel üretim döngülerini ve sosyal etkileşimi destekleyen kentsel bir katalizör ve "Sürdürülebilir Kentsel Metabolizma" prototipi işlevi görmektedir. Çalışma, literatürdeki güncel "de-malling" (AVM'sizleştirme / açık sisteme dönüştürme) tartışmaları bağlamında, içe dönük ticari yapıların kamusal jeneratörler olarak yeniden yapılandırılmasına yönelik güçlü bir metodolojik çerçeve sunmaktadır. Gelecekteki araştırmaların, bu mimari modellerin farklı kentsel morfolojilerdeki tipolojik dönüşümlerine ve dijital üretim teknolojileriyle olan tektonik entegrasyonuna odaklanması önerilmektedir.

This study presents the "Food-Focused Community Center" model as an architectural alternative and an urban catalyst to the traditional shopping center (mall) typology, which often persists as an isolated, introverted "closed box" within the modern urban pattern. The disconnection between commercial spaces, social interaction, and local production in contemporary cities is identified as a fundamental problem. The research investigates the potential of transforming introverted commercial environments into public focal points that repair urban disruptions when a food-oriented program is structured through the criteria of permeability, modularity, and programmatic hybridization. A "Research-Based Design" methodology was adopted, where an experimental laboratory setting utilized capstone design outcomes as empirical typological datasets. Within the scope of a Case Study focused on the dense residential pattern along the Fevzi Çakmak Street corridor in Avcılar Ambarlı—directly complementing the adjacent historic Köyiçi core—ten design prototypes (Pr 1–Pr 10) were evaluated across four fundamental parameters: Permeability, Mass and Tectonics, Modularity, and Programmatic Hybridization. Supported by comparative ground-floor plan layouts and tectonic section diagrams, the findings indicate that micro-plazas and level-access entrances designed as direct extensions of the street effectively ensure urban continuity. Furthermore, rational gridal systems provide high spatial adaptation capability, while the integration of production workshops and market functions renders local craftsmanship visible, transforming standard commercial volumes into active community hubs. As a result, the proposed model serves as an urban catalyst and a "Sustainable Urban Metabolism" prototype that supports local production cycles and social interaction through multi-scalar transitions. In the context of contemporary "de-malling" discussions in the literature, the study offers a robust methodological framework for reconfiguring introverted commercial structures into public generators. Future research is suggested to focus on the typological transformations of these architectural models across varying urban morphologies and their tectonic integration with digital fabrication technologies.