Jia Zhangke’nin 24 City Filminde Mekân, Özne ve Post-Sosyalist Dönüşüm

İpek B.

Kent Sempozyumları II, İstanbul, Türkiye, 18 Nisan - 18 Haziran 2026, (Yayınlanmadı)

  • Yayın Türü: Bildiri / Yayınlanmadı
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • İstanbul Gelişim Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Çin sinemasında kuşak adlandırılması, Pekin Film Akademisi’nden mezun olunan döneme göre yapılmakta ve her kuşağın kendine ait bir sinemasal dili oluşturduğu görülmektedir. Akademiden 1990’lı yıllarda mezun olan ve ilk filmlerini bu dönemde yapan Zhang Min, Jian Wen, Zhang Yuan, Lou Ye, Jia Zhangke gibi yönetmenler “Altıncı Kuşak” yönetmenler olarak adlandırılmaktadır. Deng Xiaoping döneminin açık kapı politikalarının bir yansıması olarak bu yönetmenlerin filmleri, sosyalist dönemden post-sosyalist döneme geçiş sürecini ele almakta ve Çin’in dönüşen toplumsal yapısı ile kent sorunlarına dair eleştirel bir alan açmaktadır. Bu durum, Altıncı Kuşak yönetmenlerden kenti odağına alan ve post-sosyalist döneme dair eleştirel bir perspektif geliştiren yönetmenlerin “Kent Kuşağı” altında değerlendirilmesini de beraberinde getirmiştir. Bu kuşağın önemli temsilcilerinden biri olan Jia Zhangke, kurmaca ve belgesel filmlerinde çoğunlukla Çin’de kentlerin ve işçi sınıfının dönüşümünü gündelik hayatın küçük hikâyeleri üzerinden anlatmaktadır.


Bu çalışma, belgesel-kurmaca türünün bir örneği olarak Jia Zhange’nin 24 City (2008) filmine odaklanmaktadır. Film, “Factory 420” adlı bir fabrikanın “China Resources Land: 24 City” projesine dönüşüm sürecini konu almakta ve beş gerçek, dört kurmaca karakterle yapılan röportajlardan oluşmaktadır. Bu röportajlar, fabrikada çalışan ya da aileleri bu fabrikada çalışmış olan üç farklı kuşağın deneyimleri üzerinden şekillenmektedir. Fabrikanın kentin dışına taşınarak bulunduğu alanın toplu konut ve alışveriş merkezine dönüştürülme süreci, Mao Zedong’un sosyalist politikalarından Deng Xiaoping sonrası post-sosyalist dönemde yaşanan kentsel ve endüstriyel dönüşümle paralellik göstermektedir. Bu dönüşüm sürecinde, fabrikanın işçilerinin Mao Zedong dönemine kıyasla daha güvencesiz bir konuma kaydığına, kentsel dönüşümlerle beraber fabrikanın yıkılarak alışveriş merkezine dönüştürüldüğüne tanıklık edilir. Filmde yer alan karakterler, çoğunlukla yıkılmış fabrika ya da bina gibi mekânlar içerisinde konumlandırılmaktadır. Bu bağlamda, Jia Zhangke, kentin yıkımı ile karakterlerin deneyimleri arasında doğrudan bir ilişki kurarak politik dönüşümü mekân ve özne üzerinden paralel bir biçimde kurgulamaktadır. Karakter geçişlerinde kameraya doğrudan bakan işçiler yer alır; yıkılmış fabrika ve bina mekânlarında kameraya doğru bakan bu işçilerin görüntüleri ile bir sonraki karakterin hikâyesine geçiş yapılır. Bu fotografik sahneler zamanı adeta durdurarak izleyiciye önceki karakterin hikâyesi üzerine düşünme imkânı sunmaktadır.
Bu çalışma, 24 City filmi üzerinden Çin’in politik dönüşümünün özne ve mekân üzerinden nasıl temsil edildiğini incelemeyi amaçlamaktadır. Nitel bir yönteme dayanan çalışmada, amaçlı örneklemle seçilmiş 24 City filmi üzerinden Çin’in toplumsal dönüşümü sosyolojik film analizi yöntemi ile ele alınmaktadır. Sonuç olarak film, gerçek ve kurgusal karakterlerin diyalogları ve filmde geçen mekânlar ile sosyalist ve post-sosyalist dönem arasındaki farkları ortaya koymakta ve izleyicinin bu dönüşüme tanıklık etmesine olanak tanımaktadır.

 

Keywords: Jia Zhangke, Çin Sineması, 24 City, Kent Kuşağı, post-sosyalist dönem