GÖZETİM KAPİTALİZMİ EKSENİNDE VERİ, ALGORİTMA VE EMEK TARTIŞMALARI
NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ, cilt.14, sa.1, ss.1-16, 2026 (TRDizin)
- Yayın Türü: Makale / Tam Makale
- Cilt numarası: 14 Sayı: 1
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.52122/nisantasisbd.1745268
- Dergi Adı: NİŞANTAŞI ÜNİVERSİTESİ SOSYAL BİLİMLER DERGİSİ
- Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
- Sayfa Sayıları: ss.1-16
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Gelişim Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Dijital teknolojilerin gelişmesiyle birlikte internet, güvenlik kameraları, yüz tanıma sistemleri gibi uygulamalar, bireylerin yaşamlarının her alanında izlenmesini ve verilerinin toplanmasını mümkün kılmıştır. Dijital platformlar, varlıklarını sürdürebilmek için algoritmalar aracılığı ile kullanıcıların beklenti ve ihtiyaçlarına ilişkin verileri toplamaktadır. Kullanıcıların dijital ortamlardaki her türlü eylemleri takip edilerek veriye dönüştürülmektedir. Bu veriler algoritmalar kullanılarak işlendiğinde, ekonomik değere dönüştürülür ve şirketler için önemli bir kar kaynağı haline gelir. Shoshana Zuboff’ tarafından kavramsallaştırılan gözetim kapitalizmi, internet kullanıcılarının bir tür hammadde olarak görülerek bireysel verilerinin kapitalist üretim ilişkileri içerisindeki bahsedilen merkezi konumuna gönderme yapmaktadır. Çalışma gözetim kapitalizmi kavramı üzerinden verileştirme ve bu verinin işlenebilmesi için kullanılan emek süreçlerine odaklanmaktadır. Shoshana Zuboff’a getirilen eleştirilere yer verilerek gözetim kapitalizminin esnek sömürü ağlarına dayandığı savunulmaktadır. Literatür taraması yöntemine dayanan çalışmada ayrıca gözetim kapitalizminin işlemesi için dijital platformlar tarafından yaygın şekilde kullanılan yapay zeka uygulamalarının da bahsedilen sömürü ağlarının önemli bir parçası olduğu savunulmaktadır.