Sosyotelizme Maruz Kalmanın Algılanan Stres Üzerindeki Etkisinde Kişilerarası Farkındalık ve Psikolojik Sağlamlığın Aracı Rolleri

Naz N., Malgaz Güçlü D.

MEVZU – SOSYAL BILIMLER DERGISI, sa.17, ss.511-547, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu araştırma, sosyotelizme maruz kalmanın algılanan stres üzerindeki etkisini ve bu ilişkide kişilerarası farkındalık ile psikolojik sağlamlığın aracı rollerini incelemektedir. Sosyotelizm, sosyal etkileşim sırasında bireyin karşısındaki kişiye odaklanmak yerine akıllı telefon kullanmasıyla ortaya çıkan ve çağdaş dönemde yaygınlaşan bir sosyal dışlanma biçimidir. Önceki çalışmalar, sosyotelizmin sosyal etkileşimi zayıflatmanın ötesinde stres, kaygı, depresyon ve düşük yaşam doyumu gibi psikolojik iyi oluş göstergeleriyle ilişkili olduğunu göstermektedir. Araştırma, 24–55 yaş aralığında 407 yetişkinle çevrimiçi anket yöntemiyle yürütülmüştür. İlişkisel desen kapsamında katılımcılara Genel Phubbing’e Maruz Kalma Ölçeği, Algılanan Stres Ölçeği, Kişilerarası Farkındalık Ölçeği ve Psikolojik Sağlamlık Ölçeği uygulanmıştır. Veriler Doğrulayıcı Faktör Analizi ve Yapısal Eşitlik Modellemesi kullanılarak analiz edilmiştir. Bulgular, sosyotelizme maruz kalmanın algılanan stresi artırdığını ve kişilerarası farkındalık ile psikolojik sağlamlığı negatif yönde yordadığını ortaya koymuştur. Ayrıca her iki değişkenin sosyotelizm ile stres arasındaki ilişkide kısmi aracı rol üstlendiği belirlenmiştir. Sonuçlar, kişilerarası farkındalık ve psikolojik sağlamlığın dijital çağın olumsuz sosyal deneyimlerine karşı koruyucu psikososyal kaynaklar olduğunu göstermektedir.