Doğa temelli rekreatif deneyimler ve çevresel öğrenme: Okul çağındaki çocuklar üzerine eleştirel anlatı derlemesi.

Ulukan H., Ulukan M., Dereceli E.

(International Journal of Eurasian Education and Culture, cilt.11, sa.32, ss.507-520, 2026 (Hakemli Dergi)

Özet

Bu eleştirel anlatı derlemesi, doğa temelli rekreatif deneyimlerin okul çağındaki çocuklarda çevresel öğrenmeye hangi koşullarda katkı sağlayabileceğini ve bu katkının araştırmalar üzerinden nasıl değerlendirilebileceğini incelemektedir. Katılım, çevre bilgisi, doğaya bağlılık, tutum, davranış niyeti ve gerçekleşen davranış birbirinden ayrı sonuç alanları olarak ele alınmıştır. Yirmi yayın, hedefli web aramaları ve ilgili yayınların kaynakçalarının izlenmesi yoluyla amaçlı olarak seçilmiştir. Yayınların dokuzu doğa deneyimlerini doğrudan inceleyen ampirik araştırma, on biri derleme veya bütünleştirici sentezdir. On altı yayının ilgili tam metin bölümleri incelenmiş, dört yayın için yalnızca erişilebilen özetlerde bildirilen bilgiler kullanılmıştır. Yayınlar; katılımcı grubu, uygulama ortamı, araştırma deseni, deneyim veya müdahale, ölçülen sonuçlar, karşılaştırma koşulu, izlem süresi ve çıkarım sınırları bakımından anlatısal olarak karşılaştırılmıştır. Aramalar sistematik bir veri tabanı taraması biçiminde yürütülmemiş ve arama sonuçlarının sayıları kaydedilmemiştir. Standartlaştırılmış çalışma kalitesi veya yanlılık riski puanlaması uygulanmamış, bulgular istatistiksel olarak birleştirilmemiştir. Derleme, literatürün tamamını kapsama iddiası taşımamaktadır. Doğada işlenen derslerden sonra sınıf katılımında görülen iyileşmeler, çevresel öğrenme ve davranış değişimiyle aynı sonuç olarak değerlendirilmemelidir. Kontrollü bir okul programında çevresel tutumlar açısından olumlu sonuç bildirilmiş, ancak öz bildirilen çevreci davranışta belirgin bir müdahale etkisi gösterilmemiştir. Kamp ve saha gezisi araştırmaları bağlılık, bildirilen davranış veya niyet açısından olası kazanımlara işaret etmekle birlikte, araştırmaların tasarımları ve izlem süreleri farklılaşmaktadır. Çocuklara yönelik 65 müdahale araştırmasını birleştiren meta-analizin olumlu toplu sonucu, doğa temelli rekreasyona özgü bir etki tahmini değildir. İncelenen kanıtlar doğa deneyimlerinin eğitsel olanaklarını desteklemekte, ancak yalnızca katılımın veya doğaya bağlılığın kalıcı çevresel sorumluluğu kanıtlamadığını göstermektedir. Önerilen eğitsel çerçeve, çocukların sorularını ve yerel çevre sorunlarını uygulanabilir eylemlerle ilişkilendirirken deneyim, öğrenme ve davranış için ayrı değerlendirme göstergelerinin kullanılmasını öne çıkarmaktadır

This critical narrative review examines how nature-based recreation may support environmental learning in school-aged children. Participation, knowledge, nature connectedness, attitudes, behavioural intentions and enacted behaviour are treated as distinct outcomes. Twenty publications were selected purposively through targeted web searches and reference-list checks: nine empirical studies of nature experiences and eleven reviews or integrative syntheses used to interpret their educational implications. Relevant full-text sections were examined for sixteen sources; four were used only for findings available in their abstracts. Searches were iterative rather than a systematic database screening, and their result counts were not recorded. The review is therefore not exhaustive. School-based nature lessons can improve subsequent classroom engagement, which is distinct from environmental learning. A controlled school programme reported more favourable attitudes but no clear effect on self-reported ecological behaviour. Fieldtrip and camp studies point to possible gains in connection, reported behaviour or intention, although designs and follow-up differ. A meta-analysis of 65 child intervention studies reported a positive pooled effect across many intervention types; it does not estimate the effect of naturebased recreation alone. The available evidence supports the educational potential of nature-based experiences, but participation or nature connection alone cannot establish sustained environmental responsibility. The narrative comparison considered each publication’s population and setting, research design, experience or intervention, measured outcomes, comparator or follow-up, and limits of inference. No standardized study-quality or risk-of-bias scoring instrument was applied, and results were not pooled. The proposed educational framework links children’s questions and local environmental issues with feasible action while retaining separate indicators for experience, learning and behaviour.