İş Güvenliğinde Yapay Zekâ Kullanımının Çalışan Hakları ve Sosyal Adalet Açısından Değerlendirilmesi

Takır Ş., Koçali K.

II. Ulusal Meslek Yüksekokulu Öğrenci Kongresi, İstanbul, Türkiye, 16 - 17 Nisan 2026, ss.26-27, (Özet Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
  • Basıldığı Şehir: İstanbul
  • Basıldığı Ülke: Türkiye
  • Sayfa Sayıları: ss.26-27
  • İstanbul Gelişim Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Amaç: Giderek yaygınlaşan yapay zekâ (YZ) destekli sistemler; işletmelerdeki risklerin erken tespiti, tehlikelerin belirlenmesi, güvensiz davranışların izlenmesi ve iş kazalarının önlenmesinde önemli olanaklar sunmaktadır. YZ’nın çalışan mahremiyeti, kişisel verilerin korunması, eşitlik, ayrımcılık ve çalışan katılımı üzerindeki etkileri, çok boyutlu ele alınması gereken alanlar arasındadır. Çalışma, YZ temelli iş güvenliği uygulamalarını teknik uygulama değil, aynı zamanda insan hakları, çalışma ilişkileri ve sosyal adalet boyutları çerçevesinde değerlendirmeyi hedeflemektedir. Yöntem: İş sağlığı ve güvenliği, YZ, çalışan hakları, dijital gözetim ve sosyal adalet alanlarında ulusal ve uluslararası literatür sistematik biçimde incelenmiştir. Elde edilen veriler tematik analiz yaklaşımıyla çözümlenmiş; YZ uygulamalarının iş güvenliği süreçlerine katkıları, çalışan hakları bakımından ortaya çıkarabileceği yapısal, etik ve sosyal riskler karşılaştırmalı olarak ele alınmıştır. Bulgular: Görüntü işleme teknolojileri, akıllı sensörler, büyük veri analitiği ve veri temelli karar destek sistemlerinin iş kazalarının azaltılması ve proaktif güvenlik kültürünün güçlendirilmesi açısından yüksek potansiyel taşımaktadır. Fakat yoğun dijital gözetim uygulamaları, veri gizliliği ve koruma sorunları, algoritmik önyargı ve karar alma süreçlerinde şeffaflık eksikliği gibi unsurların çalışan hakları açısından yeni sorunlu alanlar oluşturduğu saptanmıştır. Ayrıca YZ uygulamalarının çalışan katılımı ve etik denetim mekanizmaları olmaksızın yürütülmesinin, sosyal adalet ilkeleriyle çelişebileceği değerlendirilmiştir. Sonuç: İş güvenliği alanında YZ uygulamaları önemli fırsatlar sunmakla birlikte, çalışan hakları ve sosyal adalet ilkeleri gözetilmeden hayata geçirilmesi durumunda yeni etik, hukuki ve toplumsal sorunlar üretebilmektedir. Bu nedenle, YZ temelli iş güvenliği uygulamalarının insan merkezli, şeffaf, hesap verebilir ve kapsayıcı politikalarla desteklenmesi büyük önem taşımaktadır.