Dijital Platformlarda Emek Denetimi: Türkiye’deki Kuryeler Üzerine Netnografik Bir Araştırma

Creative Commons License

Efe E.

Intermedia International e-Journal, cilt.13, sa.24, ss.284-306, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de hızla yaygınlaşan pla9orm ekonomisi ve esnaf kurye modeli bağlamında algoritmik denetimin emek süreçleri üzerindeki etkilerini kuryelerin kendi anlatıları üzerinden incelemektedir. Araştırmada nitel araştırma yöntemlerinden netnografi kullanılmış; kuryelerin çalışma koşulları, gelir yapıları ve pla9orm politikalarına ilişkin deneyimlerini paylaştıkları yüksek etkileşimli altı YouTube videosu veri kaynağı olarak seçilmiştir. Toplam 100 kurye yorumu tematik analiz yöntemiyle değerlendirilmiş ve ekonomik risk, bedensel disiplin ve psikolojik tahakküm temaları altında incelenmiştir. Bulgular, pla9ormların sunduğu “kendi işinin patronu olma” söyleminin pratikte sınırlı bir özerklik yarattığını göstermektedir. Analizler, ekonomik risklerin büyük ölçüde kuryelere aktarıldığını, performans baskısının bedensel bir disiplin mekanizması oluşturduğunu ve kullanıcı değerlendirmeleri ile algoritmik puanlama sistemlerinin sürekli bir gözetim ortamı yarattığını ortaya koymaktadır. Ayrıca kuryelerin gelir belirsizliği, iş güvencesizliği ve yoğun rekabet koşulları altında çalıştıkları belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, algoritmik denetimin yalnızca iş süreçlerini düzenleyen teknik bir araç olmadığını; emeği ekonomik, fiziksel ve psikolojik boyutlarda şekillendiren kapsamlı bir kontrol mekanizması olarak işlediğini ileri sürmektedir.