Akademik Veri Yönetim Sistemi
9. ULUSLARARASI SAĞLIK BİLİMLERİ VE YAŞAM KONGRESİ, Antalya, Türkiye, 15 - 18 Nisan 2026, (Özet Bildiri)
Bağırsak-beyin ekseni, merkezi sinir sistemi ile gastrointestinal sistem arasındaki çift yönlü iletişim ağı olarak nörolojik hastalıkların patofizyolojisinde giderek daha fazla önem kazanmaktadır. İnsan bağırsak mikrobiyotası, trilyonlarca bakteri, virüs ve mantar gibi mikroorganizmayı içeren kompleks bir ekosistem olup, metabolik, immün ve nörolojik süreçlerin düzenlenmesinde kritik rol oynamaktadır. Mikrobiyal denge bozulduğunda inflamasyon artmakta, bağışıklık yanıtı değişmekte ve nörotransmitter dengesizlikleri gelişmekte, bu da Parkinson, Alzheimer, multipl skleroz, depresyon, anksiyete ve otizm spektrum bozuklukları gibi nörolojik ve psikiyatrik hastalıklarla ilişkilendirilmektedir. Mikrobiyota-destekli beslenme müdahaleleri, özellikle prebiyotik ve probiyotik açısından zengin diyetler, mikrobiyal çeşitliliği artırarak kısa zincirli yağ asitleri üretimini desteklemekte, nöroinflamasyonu azaltmakta, sinaptik iletişimi güçlendirmekte ve bilişsel fonksiyonları korumaktadır. Ayrıca polifenol ve fermente gıdalar gibi besin bileşenleri, antioksidan ve anti-inflamatuvar etkiler göstererek sinir sistemi sağlığını desteklemekte, depresyon ve anksiyete semptomlarının hafifletilmesine katkıda bulunmaktadır. Klinik olarak, bazı çalışmalarda probiyotik takviyelerinin bilişsel performans ve ruh hali üzerinde olumlu etkiler sağladığı gözlenmiştir. Mikrobiyota ve beslenme temelli müdahaleler, farmakolojik tedavilere tamamlayıcı olarak uygulanabilmekte, bireyselleştirilmiş sağlık hizmetleri ve multidisipliner klinik yaklaşımlar için fırsatlar sunmaktadır. Bununla birlikte, mevcut bulguların çoğu deneysel ve hayvan modellerine dayalı olup, insan temelli klinik araştırmalar sınırlıdır. Bu nedenle, gelecekteki çalışmaların uzun dönemli ve yüksek çözünürlüklü metodolojilerle, mikrobiota profili ile nörolojik fenotipler arasındaki ilişkileri açıklaması, multi-omik ve yapay zekâ destekli analizlerle kişiye özel beslenme ve takviye stratejilerini optimize etmesi büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, beslenme müdahalelerinin güvenlik ve etkinliğinin değerlendirilmesi, klinik uygulamaya aktarılabilmesi açısından kritik bir adımdır. Bu derleme, bağırsak-beyin ekseni, enterik sinir sistemi ve mikrobiyota temelli beslenme müdahalelerinin nörolojik hastalıklardaki rolünü güncel literatür ışığında değerlendirerek, sağlık profesyonellerine klinik uygulamalarda rehberlik etmeyi amaçlamaktadır.
Anahtar Kelimeler: Beslenme, Mikrobiota, Nöroloji, Prebiyotik, Probiyotik