Küresel Ekonomi Politikası Belirsizliğinin (GEPU) Türkiye’nin Makroekonomik Dinamikleri Üzerindeki Etkisi: Bir VECM Yaklaşımı

Çiğdem G., Kara F., Ekuklu Ş.

The 15th InTraders International Conference On Multidisciplinary Studies InTraders, Bucuresti, Romanya, 18 - 19 Mayıs 2026, ss.1-25, (Tam Metin Bildiri)

  • Yayın Türü: Bildiri / Tam Metin Bildiri
  • Basıldığı Şehir: Bucuresti
  • Basıldığı Ülke: Romanya
  • Sayfa Sayıları: ss.1-25
  • İstanbul Gelişim Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Bu çalışma, küresel ekonomi politikası belirsizliği (GEPU) ile Türkiye'nin temel makroekonomik göstergeleri arasındaki dinamik ilişkiyi 2004Ç1–2025Ç4 dönemi için Vektör Hata Düzeltme Modeli (VECM) çerçevesinde araştırmaktadır. Dışsal şoklara karşı yüksek bir kırılganlık sergileyen bir gelişmekte olan piyasa ekonomisi olarak Türkiye, küresel belirsizliğin yurt içi makroekonomik dinamikler üzerindeki yansımalarını incelemek açısından önemli bir örnek oluşturmaktadır. Çalışmada beş temel değişken ele alınmaktadır: GEPU endeksi (Baker, Bloom ve Davis, 2016), sanayi üretim endeksi (SUE), nominal döviz kuru (USD/TRY), tüketici fiyat endeksi ve politika faiz oranı.

Augmented Dickey-Fuller (ADF) birim kök testleri tüm değişkenlerin birinci dereceden bütünleşik, yani I(1), olduğunu doğrulamaktadır. Johansen eşbütünleşme testleri—iz ve maksimum özdeğer istatistikleri—iki eşbütünleşik vektörün varlığını saptayarak GEPU ile Türkiye'nin makroekonomik büyüklükleri arasında uzun dönem denge ilişkisi kurulmaktadır. VECM çerçevesi kısa dönem uyum dinamiklerini ve uzun dönem dengeye yakınsama hızını ortaya koymaktadır. Etki-tepki fonksiyonları (IRF) ve varyans ayrıştırması (FEVD) analizleri, küresel belirsizlik şoklarının aktarım mekanizmalarını ayrıntılı biçimde inceleme imkânı sunmaktadır.

Ampirik bulgular, GEPU'nun döviz kuru ve enflasyon üzerinde anlamlı ölçüde yukarı yönlü baskı yarattığını; sanayi üretiminin ise gecikmeli ve negatif bir tepki verdiğini ortaya koymaktadır. Uzun dönem eşbütünleşme ilişkisi, küresel belirsizliğin Türkiye'nin makroekonomik oynaklığının kalıcı bir belirleyicisi olduğunu kanıtlamaktadır. Kısa dönemde GEPU, %1 anlamlılık düzeyinde döviz kuru ve enflasyonun Granger nedenidir. FEVD sonuçları, on çeyreklik süreçte GEPU'nun döviz kuru varyansının yaklaşık %27'sini, enflasyon varyansının ise yaklaşık %24'ünü açıkladığına işaret etmektedir. Bu bulgular, başta dışsal şoklara açık gelişmekte olan piyasa ekonomileri olmak üzere, para ve maliye politikası tasarımında küresel belirsizlik göstergelerinin sistematik biçimde izlenmesinin kritik önemini vurgulamaktadır.

This study investigates the dynamic relationship between global economic policy uncertainty (GEPU) and key macroeconomic indicators in Türkiye over the period 2004Q1–2025Q4, employing a Vector Error Correction Model (VECM). As an emerging market economy with high exposure to external shocks, Türkiye provides an instructive case study for examining how global uncertainty transmits into domestic macroeconomic dynamics. The study focuses on five variables: the GEPU index (Baker, Bloom & Davis, 2016), the industrial production index (IPI), the nominal exchange rate (USD/TRY), consumer price inflation, and the policy interest rate.

Augmented Dickey-Fuller (ADF) unit root tests confirm that all variables are integrated of order one, I(1). Johansen cointegration tests—both trace and maximum eigenvalue statistics—identify two cointegrating vectors, establishing a long-run equilibrium relationship between GEPU and Türkiye's macroeconomic aggregates. The VECM framework captures the short-run adjustment dynamics and the speed of convergence toward long-run equilibrium. Impulse response functions (IRFs) and forecast error variance decomposition (FEVD) analyses further illuminate the transmission mechanisms of global uncertainty shocks.

Empirical findings reveal that GEPU exerts pronounced upward pressure on the exchange rate and inflation, while industrial production responds negatively with a lag. The long-run cointegration relationship confirms that global uncertainty is a persistent determinant of macroeconomic volatility in Türkiye. In the short run, GEPU Granger-causes the exchange rate and inflation at the 1% significance level. FEVD results indicate that GEPU accounts for approximately 27% of exchange rate variance and 24% of inflation variance over a ten-quarter horizon. These results highlight the critical importance of monitoring global uncertainty indicators in the design of monetary and fiscal policies, particularly in open emerging market economies exposed to external shocks.