Toplu İş Sözleşmesi Örneklerinin Dinlenme Hakkıyla İlgili Maddelerinde İşçi Aleyhine Hukuken Geçersiz Düzenlemeler

Göktaş N., Ertan E.

Sosyal Siyaset Konferansları Dergisi, cilt.2026, sa.90, ss.130-146, 2026 (TRDizin)

Özet

İşverenlere karşı ekonomik anlamda daha güçsüz durumda olan işçilerin mevcut haklarını geliştirmek, yeni haklar elde etmesini sağlamak ve kazanımlarını güvence altına alacak kurullar oluşturmak toplu iş sözleşmesinin temel hedeflerindendir. Bu çalışmada ise “madalyonun öteki yüzüne” odaklanılmış ve toplu iş sözleşmesi örneklerinde bulunan işçi aleyhine hukuken geçersiz düzenlemeler incelenmiştir. Sözleşmelerde incelenen maddeler, dinlenme hakkıyla ilişkili konularla sınırlandırılmıştır. Çalışmanın amacı, işçi sendikalarının dinlenme hakkı konusunda toplu pazarlığın ana misyonuyla çelişkili pratiklerinin olup olmadığını açığa çıkartmaktır. Bu amacı gerçekleştirebilmek için araştırmada doküman analizi yöntemi tercih edilmiş ve 10 nolu ticaret, büro, eğitim ve güzel sanatlar, 12 nolu metal, 15 nolu taşımacılık ve 20 nolu genel işler işkollarında imzalanmış sözleşme belgeleri araştırılmıştır. Araştırma sonucunda, işçilerin bireysel iş hukukundaki haklarını geriye götüren ve mevzuatın nispi emredici hükümlerine aykırı olduğu için hukuken geçersiz olan düzenlemelerin oldukça fazla sayıda sözleşmede bağıtlandığı ve bu düzenlemelere Birleşik Metal-İş ile Koop-İş sendikaları hariç çalışmada sözleşme örnekleri incelenen sendikaların bütününün taraf olduğu bulgularına ulaşılmıştır