İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemlerinde Risk Yönetimi Terminolojisinin Analizi: 6331 Sayılı Kanun ve ISO Standartları Karşılaştırması

Creative Commons License

Koçali K.

Avrasya Terim Dergisi, cilt.14, sa.1, ss.133-149, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, Türkiye’de iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinde risk yönetimi terminolojisinin kavramsal belirsizlik üretip üretmediğini araştırmaktadır. 6331 sayılı Kanun ve ikincil mevzuatta geçen anahtar terimler; ISO 45001, ISO 31000, ISO 31073 ve ILO-OSH 2001 ile karşılaştırmalı olarak analiz edilmiştir. Sürekli örnekleme, betimleyici analiz, sözlük tanımı çözümlemesi, sözcük türetimi ve karşılaştırmalı bileşen analizi yöntemleri birlikte kullanılmıştır. Elde edilen sonuçlar mevzuatta “risk değerlendirmesi”nin tehlike belirleme– analiz/derecelendirme–kontrol tedbiri kararı ekseninde operasyonel tanımlandığını; buna karşın “iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemi”, “risk kriterleri”, “kabul edilebilir risk” ve “zarar/sonuç” gibi kavramların süreç ve ölçüt temelli içeriklerinin sınırlı şekilde görünür olduğunu göstermektedir. Ayrıca olay–kaza–iş kazası ve meslek hastalığı ayrımlarının ISO/ILO yaklaşımından farklı kurulması, ramak kala olay yönetimi ile kayıt-raporlama ve kurumsal öğrenme döngülerinde terminolojik kaymalara yol açabilmektedir. Çalışma, risk kriterlerinin gerekçeli biçimde tanımlanmasını ve kontrol hiyerarşisiyle uyumlu ortak bir terminoloji çerçevesi geliştirilmesini önermektedir. Önerilen çerçevenin, risk değerlendirmesi kalitesini, denetimlerde karşılaştırılabilirliği ve eğitimlerde ortak dili güçlendirerek iş sağlığı ve güvenliği performansının sürdürülebilir iyileştirilmesine katkı sağlayacak ve kurumsal uygulamalarda yorum birliğini artıracağı öngörülmektedir.
This study investigates whether the terminology used in risk management within occupational health and safety management systems in Türkiye generates conceptual ambiguity. Key terms in Law No. 6331 and its secondary legislation were analyzed comparatively with ISO 45001, ISO 31000, ISO 31073, and ILO-OSH 2001. Continuous sampling, descriptive analysis, dictionary definition analysis, word derivation, and comparative component analysis methods were used together. The results show that "risk assessment" is defined operationally in the legislation along the axis of hazard identification-analysis/rating-control measure decision; however, the process and metric-based content of concepts such as "occupational health and safety management system," "risk criteria," "acceptable risk," and "harm/consequence" is only partially visible. Furthermore, the different ways in which the distinctions between incident, accident, occupational accident, and occupational disease are established compared to the ISO/ILO approach can lead to terminological shifts in near-miss management, record-reporting, and organizational learning cycles. The study proposes the reasoned definition of risk criteria and the development of a common terminology framework consistent with the hierarchy of controls. It is anticipated that the proposed framework will contribute to the sustainable improvement of occupational health and safety performance by strengthening the quality of risk assessment, comparability in audits, and common language in training, and will increase consistency in interpretation across organizational practices.