Dijital Sağlık Hizmetlerinde Algoritmik Karar Verme Ve İnsan Hakları: Kavramsal Bir Değerlendirme
Uluslararası 11. USBİLİM Sosyal Bilimler Kongresi, Çankırı, Türkiye, 27 - 30 Nisan 2026, (Özet Bildiri)
- Yayın Türü: Bildiri / Özet Bildiri
- Basıldığı Şehir: Çankırı
- Basıldığı Ülke: Türkiye
- İstanbul Gelişim Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
Dijitalleşmenin sağlık hizmetlerine entegrasyonu, karar verme süreçlerinde algoritmik sistemlerin kullanımını hızla artırmıştır. Büyük veri analitiği ve yapay zekâ temelli uygulamalar, klinik ve yönetsel süreçlerde etkinliği artırma potansiyeli sunarken, insan hakları bağlamında yeni tartışmaları da beraberinde getirmektedir. Bu çalışma, dijital sağlık hizmetlerinde algoritmik karar verme süreçlerinin insan hakları üzerindeki etkilerini kavramsal bir çerçevede incelemeyi amaçlamaktadır. Mevcut literatür, algoritmik sistemlerin karar süreçlerini standartlaştırarak hizmet sunumunda tutarlılık sağladığını; ancak aynı zamanda bireysel farklılıkların göz ardı edilmesi, veri temelli önyargıların yeniden üretilmesi ve sorumluluğun belirsizleşmesi gibi riskler barındırdığını ortaya koymaktadır. Özellikle mahremiyet hakkı, eşitlik ilkesi ve sağlık hizmetlerine adil erişim gibi temel insan haklarının, algoritmik sistemlerin tasarım ve uygulama biçimlerinden doğrudan etkilendiği görülmektedir. Bu durum, dijital sağlık uygulamalarının yalnızca teknik bir dönüşüm değil, aynı zamanda etik ve hukuki bir yeniden yapılandırma süreci olduğunu göstermektedir. Çalışmada, algoritmik karar verme ile insan hakları arasındaki ilişkinin yalnızca riskler üzerinden değil, aynı zamanda fırsatlar bağlamında da değerlendirilmesi gerektiği savunulmaktadır. Bu doğrultuda, insan hakları temelli bir dijital sağlık yaklaşımının geliştirilmesi, algoritmik sistemlerin şeffaflık, hesap verebilirlik ve insan denetimi ilkeleri çerçevesinde yeniden ele alınmasını gerektirmektedir. Sonuç olarak, dijital sağlık hizmetlerinde sürdürülebilir ve adil bir hizmet sunumu için teknolojik yenilikler ile insanî değerler arasında dengeli bir ilişkinin kurulması kritik bir önem taşımaktadır.