Akademik Veri Yönetim Sistemi
I. LİSANSÜSTÜ AKADEMİK ÇALIŞMALAR KONGRESİ, İstanbul, Türkiye, 4 - 05 Mayıs 2026, (Yayınlanmadı)
İşitme cihazları, analog yapılardan dijital sinyal işleme (DSP) tabanlı sistemlere ve günümüzde yapay zekâ (YZ) destekli akıllı cihazlara evrilmiştir. YZ yöntemleri; gürültü azaltma, konuşma iyileştirme, ortam tanıma ve kişiselleştirme gibi temel işlevlerde yaygın olarak kullanılmaktadır. Ancak mevcut literatürde bu yöntemler çoğunlukla tek boyutlu biçimde ele alınmakta, işitme cihazını uçtan uca bir sistem olarak değerlendiren bütüncül bir sınıflandırma yaklaşımı bulunmamaktadır.
Bu çalışma, bu boşluğu gidermek amacıyla işitme cihazlarında kullanılan YZ yöntemlerini sistematik olarak sınıflandıran pipeline tabanlı çok eksenli bir taksonomi önermektedir. Önerilen yapı dört eksenden oluşmaktadır. İlk eksen olan fonksiyonel pipeline katmanı (F), işitme cihazını akustik ortam algılama, ön işleme, çekirdek sinyal işleme, kontrol/parametre optimizasyonu, kişiselleştirme ve klinik entegrasyon katmanları olarak modelleyerek YZ yöntemlerinin cihaz içindeki konumunu tanımlar. İkinci eksen olan analiz amacı (P), gürültü azaltma, konuşma iyileştirme, ortam tanıma, kullanıcıya özel adaptasyon, tanı desteği ve sistem optimizasyonu gibi hedefleri kapsayarak YZ kullanımının fonksiyonel amacını ortaya koyar. Üçüncü eksen olan YZ yöntemi (M), klasik makine öğrenmesi, derin öğrenme, attention/transformer tabanlı modeller ve adaptif öğrenme yaklaşımlarını içermekte ve kullanılan algoritmik çerçeveyi tanımlar. Dördüncü eksen olan veri türü (D) ise akustik sinyal, ortam bilgisi, kullanıcı geri bildirimi, klinik veriler ve çoklu veri yapıları üzerinden YZ modellerinin beslendiği veri kaynaklarını sistematik biçimde sınıflandırır.
Önerilen taksonomi, literatürdeki çalışmaların çok boyutlu olarak haritalanmasına imkân tanımakta ve yöntemlerin hangi katmanlarda yoğunlaştığını analiz etmeyi mümkün kılmaktadır. Bu yönüyle çalışma, işitme cihazlarında YZ kullanımını sistem mimarisi bağlamında ele alarak literatüre bütüncül ve yapılandırılmış bir bakış açısı sunmaktadır.