Mavi Okyanus Stratejisinde Yapay Zeka Ve Dijital Girişimciliğin Yükselişi
Yapay Zeka ve Dijital Dönüşüm: Güvenlik, Yönetim ve Endüstriyel Uygulamalar, Polat Yücekaya, Editör, Bidge Yayınları, Ankara, ss.183-209, 2026
- Yayın Türü: Kitapta Bölüm / Araştırma Kitabı
- Basım Tarihi: 2026
- Doi Numarası: 10.70269/10.70269/5411274272
- Yayınevi: Bidge Yayınları
- Basıldığı Şehir: Ankara
- Sayfa Sayıları: ss.183-209
- Editörler: Polat Yücekaya, Editör
- Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
- İstanbul Gelişim Üniversitesi Adresli: Evet
Özet
İşletmeler, küreselleşme, teknolojik gelişmeler, dijitalleşme,
müşteri beklentilerinin çeşitlenmesi ve artan rekabet baskısı gibi
dinamiklerin etkisiyle sürdürülebilir rekabet üstünlüğü elde etmeye
yönelik yeni stratejik arayışlara yönelmektedir. Bu doğrultuda
işletmeler, mevcut pazarlar içerisinde rakiplerine karşı üstünlük
sağlayarak pazar paylarını artırmaya ve rekabet avantajı elde etmeye
odaklanmaktadır. Stratejik yönetim literatüründe uzun yıllar
boyunca hâkim olan geleneksel rekabet anlayışı, işletmelerin
çevresel değişimlere uyum sağlamalarında ve rekabet avantajı
geliştirmelerinde önemli bir rol oynamaktadır. Michael Porter
(1980), işletmelerin sürdürülebilir rekabet avantajı elde edebilmeleri
için mevcut sektör yapısı içerisinde rekabet güçlerini analiz etmeleri
ve bu doğrultuda stratejiler geliştirmeleri gerektiğini ifade
etmektedir. Bu yaklaşım, mevcut pazar sınırları içerisinde rakiplerle
mücadeleyi esas alan geleneksel rekabet anlayışının temelini oluşturmaktadır. Rekabetçi yönlerini artırmaya çalışan işletmeler
güçlerini kontrol ederek daha çevik bir hale gelmek durumunda
kalmışlardır. Bu yaklaşım, sınırlı talep koşullarında pazar payı elde
etmeyi hedeflemektedir. Ancak günümüzde birçok sektörde
pazarların doyuma ulaşması, ürün ve hizmetlerin giderek benzerlik
göstermesi ve fiyat rekabetinin artması, bu yaklaşımın etkinliği
sorgulanır hale gelmiştir (Porter, 2008). Özellikle yoğun rekabet
ortamlarında işletmelerin kâr marjlarının azalması ve sürdürülebilir
büyüme elde etme imkânlarının sınırlanması, geleneksel stratejik
yaklaşımların yetersiz kaldığını göstermektedir. Günümüz iş dünyasındaki rekabet, varlıkların
sürdürülebilmesi ve uzun vadeli başarının yakalanması açısından
belirleyici bir unsur haline gelmiştir. İşletmeler rekabetin yoğun
olduğu pazarlarda rekabet etmekte veya bu rekabeti ortadan
kaldıracak farklı ve yeni arayışlar içine girmektedirler. İşletmelerin
varlıklarını sürdürdükleri pazarlara “kırmızı okyanus” denilirken
daha keşfedilmemiş pazarlara ise “mavi okyanus metaforu
kullanılmaktadır (Albayrak & Beybur, 2018:187).
Bu çalışmanın problematiği, yapay zekâ ve dijital
teknolojilerin hızla yaygınlaştığı günümüz iş ortamında, işletmelerin
stratejik karar süreçlerinde Mavi Okyanus Stratejileri (MOS)
aracılığıyla rekabetsiz pazar alanları oluşturma süreçlerinin
yeterince açıklanamamış olmasıdır. Literatür incelendiğinde,
MOS’un yapay zeka ve dijital girişimcilik kullanımı ile nasıl entegre
edildiği yapay zekâyı hangi düzeyde ve nasıl kullandıkları, bu
kullanımın stratejik değer yaratımı ve örgütsel performans
üzerindeki etkilerine ilişkin çalışmaların sınırlı olduğu
görülmektedir. Bu sınırlılık, hem teorik hem de uygulamalı açıdan
önemli bir araştırma boşluğuna işaret etmektedir.
Bu çalışmanın amacı, dijital girişimci işletmelerin mavi
okyanus stratejisi doğrultusunda rekabetin yoğun olmadığı yeni
pazar alanları oluşturma süreçlerinde yapay zekâ kullanımının
--184--
rolünü incelemektir. Ayrıca, yeni rekabet alanları oluşturma, değer
inovasyonu geliştirme ve sürdürülebilir rekabet avantajı elde etme
süreçlerinde yapay zekâ ve dijital teknolojilerden işletmelerin nasıl
yararlandıkları ortaya konulacaktır. Bu araştırmanın temel sorusu,
dijital girişimci işletmelerde yapay zekâ kullanımının MOS
çerçevesinde değer inovasyonu ve rekabetten bağımsız yeni pazar
alanları oluşturma süreçlerine nasıl katkı sağladığıdır. Bu çalışmanın
uygulayıcılar açısından yapay zekâ destekli stratejik karar
süreçlerine yönelik öneriler sunarak pratik katkılar sağlayacağı
düşünülmektedir. Bu bölümde, mavi okyanus ve karşılaştırma
amaçlı kırmızı okyanus stratejileri kavramsal, teorik ve uygulamalı
yönleriyle ele alınmaktadır.