Akademik Veri Yönetim Sistemi
KIADS Karatay Uluslararası Sanat ve Tasarım Sempozyumu-I, Konya, Türkiye, 25 - 26 Kasım 2025, ss.1-2, (Özet Bildiri)
Kültürel miras, bir toplumun tarihsel sürekliliğini, kimliğini ve değerler sistemini kuşaklar boyunca aktarabilmesini mümkün kılan çok katmanlı bir anlatılar bütünü olarak değerlendirilmektedir. Bu aktarım yalnızca yazılı ve sözlü anlatılar aracılığıyla değil; desen, biçim, renk, tipografi ve simge gibi görsel kodlar üzerinden de gerçekleşmektedir. Söz konusu görsel kodlar, tarihsel bağlamları içinde taşıdıkları anlam katmanlarıyla birlikte güncel kültürel ve teknolojik ortamlarda yeniden üretilmekte, dönüştürülmekte ve çağdaş tasarım pratikleri aracılığıyla yeniden yapılandırılmaktadır.
Bu çalışma, kültürel mirasın grafik tasarım aracılığıyla nasıl yorumlandığını, dönüştürüldüğünü ve günümüz görsel kültürü içinde nasıl yeniden kurulduğunu incelemektedir. Araştırmada, 2020–2025 yılları arasında Türkiye’de özel sektör markaları tarafından yayımlanmış ve rastgele seçilmiş on adet reklam afişi örneklem olarak belirlenmiştir. Çalışma yalnızca basılı ve dijital afiş formatındaki durağan reklamlara odaklanmakta; hareketli görseller, televizyon reklamları ve sosyal medya içerikleri kapsam dışı bırakılmaktadır.
Afişlerde yer alan görsel kodlar öncelikle betimsel analiz yöntemiyle; renk, desen, tipografi, kompozisyon ve görsel hiyerarşi gibi biçimsel özellikler açısından tanımlanmıştır. Grafik tasarım bu bağlamda yalnızca bir görsel iletişim aracı olarak değil, kültürel belleğin aktarımı ve yeniden inşasında işlevsel bir üretim alanı olarak ele alınmaktadır. Ardından söz konusu görsel kodların içerdiği kültürel, simgesel ve tarihsel anlam katmanları göstergebilimsel çözümleme yöntemiyle değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda reklam afişlerinde kullanılan kültürel kodların biçimsel düzenleme, anlam üretimi ve izleyiciyle etkileşim düzlemlerinde ne tür temsiller ürettiği analiz edilmiştir.
Çalışma nitel bir metodolojik yaklaşımla yapılandırılmıştır. Kuramsal çerçevede, Roland Barthes’ın denotatif ve konotatif anlam düzeylerine dayalı göstergebilimsel çözümleme modeli ile Stuart Hall’un kültürel temsil kuramı temel alınmıştır. Barthes’ın yaklaşımı, reklam afişlerindeki görsel kodların çok katmanlı anlam yapılarını çözümlemeye olanak sağlamış; Hall’un temsilin söylemsel bir üretim süreci olduğuna ilişkin kuramsal çerçevesi ise grafik tasarımın kültürel mirası nasıl yeniden kurduğunu tartışmak için kavramsal bir zemin sunmuştur. Bu iki yaklaşım birlikte değerlendirildiğinde, kültürel temsillerin yalnızca yansıtıcı değil, aynı zamanda kurucu ve dönüştürücü bir nitelik taşıdığı ortaya konulmaktadır.
Sonuç olarak çalışma, grafik tasarımın kültürel mirasın görsel temsiline katkısını yalnızca estetik bir biçimlendirme süreci olarak değil; kültürel sürekliliğin çağdaş bağlamda yeniden inşasına aracılık eden dönüştürücü bir iletişim pratiği olarak ele almaktadır. Kültürel mirasın özel sektör tarafından üretilen marka reklamları aracılığıyla nasıl temsil edildiği, bu temsillerin hangi görsel kodlar üzerinden yapılandırıldığı ve dijital çağın estetik ile ticari stratejileri doğrultusunda nasıl yeniden biçimlendirildiği göstergebilimsel çözümleme yoluyla değerlendirilmiştir. Grafik tasarımın yalnızca görsel beğeni üretimiyle sınırlı olmayan; toplumsal bellek, kimlik ve kültürel değerlerin dolaşıma sokulmasında etkin rol üstlenen bir kültürel üretim alanı olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Bu yönüyle çalışma, grafik tasarımın kültürel mirası güncel temsil stratejileri aracılığıyla yeniden yapılandırma süreçlerine odaklanan araştırmalar ve tasarım uygulamaları açısından kuramsal ve yöntemsel katkı sunmaktadır.