Klasik Türk Edebiyatı Divan Şiirlerinde Sağlık


Creative Commons License

Kaya A.

in: Disiplinlerarası Akademik Araştırmalar 2, Emine Kızıltaş Uzunali Derya Yayman, Editor, İksad Yayınevi, Ankara, pp.1-372, 2023

  • Publication Type: Book Chapter / Chapter Research Book
  • Publication Date: 2023
  • Publisher: İksad Yayınevi
  • City: Ankara
  • Page Numbers: pp.1-372
  • Editors: Emine Kızıltaş Uzunali Derya Yayman, Editor
  • Istanbul Gelisim University Affiliated: Yes

Abstract

Klasik kavramı Türkçe Sözlük’te “çok zaman geçmiş ama değerini yitirmemiş örnek bir eser”, “alışılmış” (TDK, 2011: 1452) gibi farklı şekillerde tanımlanmaktadır. Eski Türk edebiyatı ifadesinde, birbiri ile zıt gibi görünen bu tanımlardan hangisinin kastedildiğinde bilmek büyük önem arz etmektedir. Batı sanatındaki “klasizm” ile veya batı dillerinde “sınıf” anlamına gelen “class”, “classe” gibi kelimelerle de ilgisi olmayan klasik kavramı; içinde oluştuğu dönemden bağımsız olarak bütün çağlara hitap eden, kendisinden sonra gelen anlayışı etkileyen ve besleyen, olgunluk ve mükemmellik bakımından örnek gösterilmeye layık, değerleri yitirmemiş olan gibi çağrışımları ile klasik Türk edebiyatı kavramı bütünü içerisinde kullanılmaktadır. Divan edebiyatı da, eski dönemde şairlerin şiirlerini dian adı verilen itaplarda toplamaları, bu dönemin divan edebiyatı olarak adlandırılmasına da vesile olmuştur. En çok tercih edilen mefhumlardan olan divan edebiyatı, kadim şairlerin kendilerinin kullandığı bir kavramla bu gelenek içerisinde karşılanması nedeniyle şık bir adlandırma olarak nitelendirilebilir. Fakat bütün şairlerin divan oluşturmaları, divan haricindeki mesnevi ve diğer türlerin varlığı, şiir dışında nesirle de pek çok eser vücuda getirilmiş olması bu kavramın dar kapsamlı olmasına yol açmıştır (Taşkesenoğlu, 2020: 2). Klasik dönem divan edebiyatı şiirlerinde çok sayıda meşhur şair çeşitli konularda şiirler yazmıştır. Yazılan şiirler arasında sağlık ile ilgili çeşitli terimlerde şiirler bulunmaktadır. Sağlık ile ilgili olarak hasta, hastalık, hastane, şifa, gönül yarası, çeşitli hastalık isimleri, şifalı bitkiler, şifalı içecekler, sihirler, büyüler, bazı kişilerin olağanüstü güçleriyle hastalara şifa vermeleri vb. gibi konular bulunmaktadır. Divan şiiri sağlık ile iç içedir. Şair, hayatın içindedir ve divan şiirinde çeşitli hastalıklardan söze dilmektedir, bunların arasında DİSİPLİNLERARASI AKADEMİK ARAŞTIRMALAR 2 | 180 yaralanma, sıtma, üşütme ve baş ağrısı bulunmaktadır. Şiirlerde bu hastalıkların tedavileri de açıklanır. Şiirlerde akıl ve göz haslıkları ele alınmaktadır ve bunun yanında tıp alanında hastalıklara müdahaleler, ilaçlar ve tedaviler de bulunmaktadır (Kemikli, 2007: 27). Eski Türk edebiyatı şiirlerinde aşığın hastalığı aşktır. Hastalık önceleri şiddetlidir, ancak daha sonra aşık derdine derman bulur. Bazen hasta, hastalığının hiç bitmemesinin ister. Onun için sevgilisi onun derdine derman olan hastanedir. Sevgili aşığın tabibidir, ayrıca ilaç olarak da sevgilinin dudakları olarak bilinir. Doktorlar hastalığa çare bulamazlar. Tımar sözcüğü tedavi anlamındadır, ayrıca bimar sözcüğü de ses uyumu şeklinden dolayı tercih edilir (Günan, 2018: 279). Aşık divan şiirinde hasta olandır. Bu hastalığın en önemli sebebi vuslata erememedir. Ayrılık acısı sevgiliyi hasta eder ve hasta ıstırap çeker. Özellikle sevgilinin bir nazarı sevgilinin ciğerini yakmaktadır. Aşağıdaki beyitte sevgilinin nazarı (yan bakışı) sevgiliyi yaralamaktadır (Kocabaş, 2019: 171). Divan edebiyatı şiirlerinde özellikle kalp veya gönül hastalığı şiirler ve bu hastalıkların iyileştirilmesine vesile olan durumlar ele alınmıştır. Marazdan bi-hamdi’llah eksilmedin hîç Degül tab-ı yakuta ateş mükeddir (Nevî) “Ateşin yakutun parlaklığını bulandıramadığı gibi sen de hastalıktan (dolayı) çok şükür, (gücünden) hiç eksilmedin (Hastalığın menfi tesiri olmadı)” (Cançelik, 2014: 166). Divan edebiyatında yer alan şiirlerden bazılarında da aşk acısı, gönül acısı, ayrılıktan dolayı sevgililerin yaşamış oldukları acı görülmektedir.