Otizm spektrum bozukluğu olan çocukların ebeveynlerinde psikolojik sağlamlık, stresle başa çıkma stratejileri ve problem çözme becerilerinin rolü
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, ANTRENÖRLÜK EĞİTİMİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİBEY KURT
Danışman: YUNUS ŞAHİNLER
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanılı çocuğa sahip ebeveynlerin psikolojik sağlamlık düzeyleri, stresle başa çıkma stratejileri ve problem çözme becerilerini belirlemek ve bu üç yapının birbirleriyle ilişkisi ile ebeveynlerin uyum sürecindeki rollerinin incelenmesidir. Araştırma nicel araştırma yöntemlerinden ilişkisel tarama modeli kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Araştırmanın evrenini otizm spektrum bozukluğu (OSB) tanısı almış çocuğa sahip olan ve çocukları özel eğitim ve/veya rehabilitasyon merkezlerine, özel eğitim sınıflarına ya da ilgili eğitim kurumlarına devam eden ebeveynler (anne ve/veya baba) oluşturmaktadır. Araştırmanın örneklemini ise belirlenen kurum ve merkezlere devam eden OSB tanılı çocukların ebeveynleri arasından araştırmaya katılmayı kabul eden 408 ebeveyn oluşturmaktadır. Araştırmada veri toplama aracı olarak araştırmacı tarafından oluşturulan Kişisel Bilgi Formu, Karaırmak (2010), tarafından Türkçeye uyarlanan "Connor-Davidson Psikolojik Sağlamlık Ölçeği, Şahin ve Durak (1995) tarafından Türkçeye uyarlanan "Stresle Başa Çıkma Tarzları Ölçeği" ve Şahin, Hisli Şahin ve Heppner (1993) tarafından Türkçeye uyarlanan Problem Çözme Envanteri kullanılmıştır. Kişisel bilgi formu ve ölçeklerden elde edilen veriler IBM SPSS 25.0 paket programı kullanılarak analizler yapılmıştır. Yapılan analizler sonucunda verilerin normal dağılım gösterdiği tespit edilmiş, ikili gruplara bağımsız örneklem t testi, ikiden fazla gruplara ise tek yönlü ANOVA testleri uygulanmış; ölçekler arasında ilişkiyi ölçmek amacı ile korelasyon analizi uygulanmıştır. Yapılan analizler sonucunda, OSB'li çocuğa sahip ebeveynlerin genel olarak orta-yüksek düzeyde psikolojik sağlamlığa sahip olduklarını; stresle başa çıkmada daha çok kendine güvenli, iyimser ve sosyal desteğe başvuran tarzları kullanmakla birlikte, boyun eğici ve çaresiz yaklaşımlara da başvurduklarını ve problem çözme süreçlerinde özellikle kaçıngan yaklaşımın öne çıktığını göstermektedir. Psikolojik sağlamlığın, stresle başa çıkma stratejilerinin tüm alt boyutları ve problem çözmede kaçıngan yaklaşım ile birlikte artma eğiliminde olduğu; buna karşın diğer problem çözme tarzlarıyla ters yönlü bir ilişki sergilediği, stresle başa çıkma ve problem çözme boyutlarının ise kendi içlerinde ve birbirleriyle sistematik biçimde ilişkili olduğu saptanmıştır. Ayrıca psikolojik sağlamlık, stresle başa çıkma stratejileri ve problem çözme becerilerinin cinsiyet, yaş, eğitim düzeyi, gelir düzeyi ve çocuk sayısına göre anlamlı biçimde farklılaştığı; özellikle erkek, ileri yaşta, eğitim ve gelir düzeyi daha yüksek ve birden fazla çocuğa sahip ebeveynlerde daha güçlü psikolojik sağlamlık ve görece daha işlevsel başa çıkma/problem çözme örüntülerinin gözlendiği saptanmıştır.