Emanullah dönemi Afganistan modernleşmesinde devlet ve devletyapılanması

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, SİYASET BİLİMİ VE KAMU YÖNETİMİ , Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: KHOSHBOO ANWARI

Danışman: ŞENOL DURGUN

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Afganistan, 1919 yılında bağımsızlığını kazandıktan sonra, Emanullah Han liderliğinde modern bir ulus-devlet inşa etme hedefiyle köklü reformlara yönelmiştir. Bu reform süreci, dönemin modernleşme idealleri ve anayasal yönetim anlayışından etkilenmiştir. Emanullah Han'ın temel amacı, geleneksel yapıları aşarak merkezi ve çağdaş bir devlet modeli kurmaktı. Bu doğrultuda, 1923 yılında yürürlüğe giren anayasa ile yasama, yürütme ve yargı organlarının yetkileri netleştirilmiş; devletin idari yapısı yeniden şekillendirilmiştir. Bakanlık sisteminin kurulmasıyla bürokratik yapılanma daha sistematik hâle getirilmiş ve kamu yönetimi çağdaş normlara göre düzenlenmiştir. Kurumsal yeniden yapılanmanın yanı sıra ordu, vergi sistemi ve yerel yönetim yapıları da modernleştirilmiş; aşiret sisteminin etkisi azaltılarak merkezi otoritenin taşrada da etkinliği artırılmaya çalışılmıştır. Bu bağlamda, geleneksel yerel liderlerin yerine merkezi hükümete bağlı valiler görevlendirilmiştir. Ancak reformların kapsamı ve hızının toplumun geleneksel yapılarıyla örtüşmemesi, geniş kesimlerde dirençle karşılaşmıştır. Toplumsal yapıdaki bu tepkiler, reform sürecinin sekteye uğramasına ve nihayetinde Emanullah Han'ın iktidardan çekilmesine yol açmıştır. Reform girişimlerinin başarısızlıkla sonuçlanması, Afganistan'daki modernleşme çabalarının sonraki dönemlerde de çeşitli zorluklarla karşılaşmasına zemin hazırlamıştır.