YETİŞKİNLERDE ALGILANAN EBEVEYN TUTUMLARININ ÖZ YETERLİLİK VE PSİKOLOJİK İYİ OLUŞ ÜZERİNDEKİ ETKİLERİNİN İNCELENMESİ

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, KLİNİK PSİKOLOJİ , Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: BETÜL GÜRCÜOĞLU

Danışman: Selcen Yetkin Özden

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu araştırmada, yetişkin bireylerin algıladıkları ebeveyn tutumlarının (duygusal sıcaklık, aşırı koruyuculuk ve reddedicilik) öz yeterlik ve psikolojik iyi oluş düzeyleri üzerindeki etkileri incelenmiştir. Aynı zamanda, öz yeterlik düzeyinin psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisinde ebeveyn tutumlarının aracı rol oynayıp oynamadığı değerlendirilmiştir. Araştırma, ilişkisel tarama modeli kapsamında yürütülmüş ve veri analizi SPSS 25.0 programı aracılığıyla gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulgularına göre, öz yeterlik değişkeni, psikolojik iyi oluş üzerinde anlamlı bir yordayıcı olarak bulunmuştur (β = ,536; p < ,01). Aynı zamanda, ebeveyn tutumlarının alt boyutlarından duygusal sıcaklık ile öz yeterlik arasında pozitif yönlü, anlamlı bir ilişki tespit edilmiştir (r = ,401; p < ,01). Aşırı koruyuculuk ve reddedicilik tutumları ise öz yeterliği negatif yönde yordayan faktörler olarak belirlenmiştir. Özellikle reddedicilik ile öz yeterlik arasında anlamlı ve negatif bir ilişki (r = -,390; p < ,01) gözlemlenmiştir . Aracılık analizleri sonucunda, öz yeterliğin psikolojik iyi oluş üzerindeki etkisinde "algılanan reddedicilik" tutumunun kısmi aracılık rolü oynadığı saptanmıştır. Yapılan regresyon analizine göre, öz yeterlik algısı arttıkça bireylerin psikolojik iyi oluş düzeylerinin de yükseldiği, ancak ebeveynin reddedicilik eğilimi arttığında bu ilişkinin zayıfladığı görülmüştür. Sonuç olarak, ebeveyn tutumlarının bireylerin öz yeterlik düzeylerini ve dolayısıyla psikolojik iyi oluşlarını önemli ölçüde etkilediği sonucuna varılmıştır. Özellikle demokratik ve destekleyici ebeveynlik yaklaşımlarının bireylerin öz yeterlik algısını güçlendirdiği, bu algının ise yaşam doyumu ve ruhsal iyi oluş üzerinde pozitif etkiler sağladığı belirlenmiştir. Bu bulgular, bireyin yaşamının erken dönemlerinde maruz kaldığı ebeveyn tutumlarının, yetişkinlikteki psikolojik işleyiş üzerinde etki yaratmasının mümkün olacağını göstermektedir.