Otizm spektrum bozukluğu tanısı olan çocukların anneleri ile zihinsel engeli olan çocukların annelerinin otizm spektrum özellikleri ve depresyon belirtileri açısından karşılaştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, PSİKOLOJİ , Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DENİZ TEKDAL
Danışman: Nurhan Naz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışmaya İstanbul ilinin Anadolu yakasında özel eğitim kurumuna devam etmekte olan otizm spektrum bozukluğu (OSB) ve zihinsel engeli olan çocukların anneleri alınmıştır. Çalışmanın amacı, OSB tanısı olan çocukların anneleri ile zihinsel engelli çocuk annelerinin otizm spektrum ve depresyon belirtileri açısından karşılaştırılmasıdır. Tezin uzun vadedeki amacı; otizm spektrum bozukluğunun genetik etiyolojisini aydınlatmak için literatüre katkıda bulunmaktır. Bu çalışmada otizmli çocuk anneleri ile zihinsel engeli olan çocuk annelerinin eşik altı otizm belirtileri ile depresyon belirtilerini karşılaştırmak amaçlanmıştır. Çocuğa bakım veren ve çocuk ile daha çok vakit geçiren kişinin büyük oranda anne olması sebebiyle anneler ile çalışmayı seçtik. Bu çalışmada, annelerin içinde bulunduğu yaşam şartları, sahip olduğu çocuk sayısı, sosyal destek ya da maddi durum gibi özellikleri ve bunların annenin depresyonu üzerindeki etkilerini öğrenebilmek için kişisel bilgi formu ve depresyon ölçeği uygulanmıştır. Sahip olduğu eşik altı otizm belirtilerini görebilmek için de otizm anketi uygulanmıştır. Kesitsel araştırma modeline göre yapılan çalışmanın örneklemini otizm spektrum bozukluğu tanısı ve zihinsel engeli olan 150 çocuk annesi oluşturmuştur. Beck Depresyon Ölçeği, Kişisel Bilgi Formu, Otizm Spektrum Anketi (OSA) veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Otizmli çocuk annelerinde eşik altı otizm belirtilerinin olabileceği, bununla birlikte depresyon semptomlarının da mevcut olabileceği düşünülmüş ve kontrol grubu olarak da zihinsel engeli olan çocuk anneleri seçilmiştir. Otizmin belli özellikleri ile depresyonun ayırt edilebilmesi için de annelere depresyon ölçeği uygulanmıştır. Bu araştırmada toplanan verilerin analizleri IBM SPSS Statistics 27 yazılımı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Sürekli değişkenler arasındaki doğrusal ilişkileri incelemek amacıyla, parametrik koşulların sağlandığı durumlarda sıklıkla tercih edilen Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı uygulanmıştır. Katılımcıların demografik değişkenler (örneğin cinsiyet, eğitim durumu, gelir düzeyi) bakımından ölçek puanlarında anlamlı bir farklılık olup olmadığını test etmek amacıyla Bağımsız Örneklem t-testi kullanılmıştır. Bu test, iki bağımsız grup arasında ortalama farkların istatistiksel olarak anlamlı düzeyde olup olmadığını belirlemek için uygun bir analiz yöntemidir (Pallant, 2020). Buna ek olarak, kategorik değişkenlerin karşılaştırılmasına yönelik olarak Ki-kare testi (χ²) kullanılmıştır. Yürütülen tüm analizlerde %95 güven düzeyi esas alınmış ve istatistiksel anlamlılık sınırı p <.05 olarak kabul edilmiştir. Araştırmada çocuklarının otizm tanısı almış olması ile annelerin otizm belirtileri göstermesi arasında ilişki gözlenmiştir. Çocukları zihinsel engel tanısı almış annelerde eğitim düzeyi açısından anlamlı fark gözlenmiştir. Zihinsel engeli olan çocuk annelerinin eğitim düzeyi daha düşükken, otizm spektrum bozukluğu olan çocuk annelerinin eğitim düzeyinin yüksek olduğu gözlenmiştir. Çocuğun engel düzeyi, tanı aldığı yaş, maddi durum, medeni hal, çocuk sayısı, eş desteği gibi durumlarda anneler arasında fark gözlenmemiştir. Anahtar Kelimeler: Otizm, Zihinsel Engel, Depresyon