Dönüşümcü liderlik ve stratejik düşünce: Start-up sosyal girişimciliği üzerine bir araştırma
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, İŞLETME , Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE KÜTÜK
Danışman: SEZER CİHAN KESKEN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırmanın amacı, start-up'larda dönüşümcü liderlik, stratejik düşünce ve sosyal girişimcilik arasındaki ilişkileri incelemek ve bu değişkenlerin birbirleri üzerindeki etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma, dönüşümcü liderlik ve stratejik düşünce tarzının sosyal girişimcilik ve start-up davranışlarını nasıl şekillendirdiğini değerlendirmek üzere nicel bir araştırma kapsamında yürütülmüştür. Araştırmanın örneklemini, Marmara Bölgesi'nde çeşitli sektörlerde sosyal girişimcilik alanında faaliyet gösteren startup firmaları çalışan ya da girişim süreçlerine katılan bireylerden oluşmakta olup, katılımcılara kolayda örnekleme yöntemi ile e-posta yoluyla anket gönderilmiş ve toplam 382 katılımcıdan veri toplanmıştır. Veriler, 5'li Likert tipindeki ölçeklerden oluşan çevrimiçi bir anket aracılığıyla toplanmıştır. Değişkenlerin ölçümünde literatürde geçerliliği kanıtlanmış ölçekler kullanılmıştır. Dönüşümcü liderlik düzeyini ölçmek için, Avolio tarafından geliştirilen ve Türkçeye adaptasyonu Melis Karaaslan tarafından yapılan 'Dönüşümcü Liderlik Ölçeği' kullanılmıştır. Sosyal girişimcilik düzeyini değerlendirmek amacıyla, Gafuroğlu'nun yüksek lisans tezinde kullanılan 'Örgütsel Sosyal Girişimcilik Ölçeği' tercih edilmiştir. Stratejik düşünme becerilerini ölçmek için ise, Songül Demirkan'ın doktora tezinde geliştirdiği 'Stratejik Düşünme Becerisi Ölçeği' kullanılmıştır. Ölçeklerin güvenilirlik ve geçerlikleri faktör analizi, Cronbach Alpha katsayıları ve normallik testleriyle doğrulanmıştır. Elde edilen bulgular dönüşümcü liderliğin sosyal girişimcilik üzerinde yüksek düzeyde bir etkiye sahip olduğu göstermiştir. Regresyon analizleri, dönüşümcü liderlik algısındaki artışın sosyal girişimcilik düzeyini önemli ölçüde artırdığını; stratejik düşüncenin ise sosyal girişimcilik davranışını yüksek düzeyde etkilediğini ortaya koymuştur. Dönüşümcü liderlik ile stratejik düşünce arasındaki yüksek pozitif korelasyon, bu iki yapının start-up bağlamında birbirini tamamlayan bilişsel ve davranışsal unsurlar olduğunu göstermektedir. Sosyal girişimciliğin stratejik düşünceyi güçlendirmesi ise sosyal girişimcilik faaliyetlerinin aynı zamanda çalışanların stratejik kapasitelerini besleyen bir süreç olduğunu ortaya koymaktadır. Demografik değişkenlere ilişkin analizlerde, eğitim düzeyinin sosyal girişimcilik üzerinde; yaşın ise stratejik düşünce üzerinde anlamlı bir farklılık yaratmadığı belirlenmiştir. Buna karşılık cinsiyet açısından, kadın çalışanların sosyal girişimcilik eğilimlerinin erkek çalışanlara kıyasla daha yüksek olduğu tespit edilmiştir. Sonuç olarak araştırma, start-up ekosisteminde sosyal girişimciliği destekleyen temel unsurların dönüşümcü liderlik ve stratejik düşünce yetkinlikleri olduğunu göstermektedir. Çalışma, sosyal girişimcilik literatürüne kuramsal katkı sağlamanın yanı sıra, liderlik geliştirme programları, çalışanların stratejik düşünme becerilerinin güçlendirilmesi ve kurumsal çeşitliliğin desteklenmesi açısından önemli uygulama önerileri sunmaktadır.