Madde bağımlılığı ile sosyal damgalanma arasındaki ilişkide aleksitiminin aracı rolü

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: İstanbul Gelişim Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, PSİKOLOJİ , Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2026

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: EMİNE AKBUDAK

Danışman: Nurhan Naz

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu tez çalışmasında, madde kullanım bozukluğu tanısı almış bireylerde sosyal damgalanma ile aleksitimi arasındaki ilişki incelemiş ve aleksitiminin aracı rolünü değerlendirilmiştir. Bağımlılık, sadece biyolojik bir sorun olmaktan ziyade; duygusal düzenleme güçlükleri, toplumsal dışlanma süreçleri ve bireyin içsel farkındalık düzeyindeki yetersizliklerle şekillenen karmaşık bir yapı olarak ele alınmıştır. Bu doğrultuda yapılan çalışma, psikolojik ve sosyal etkenlerin bağımlılık davranışı üzerindeki etkilerini bütüncül bir modelle açıklamayı hedeflemiştir. Araştırma, İstanbul Özel Balıklı Rum Hastanesi'ndeki 230 ayaktan madde kullanım bozukluğu danışmanlığı alan, 18-59 yaş aralığındaki yetişkin bireylerden toplanan verilerle yürütülmüş ve ilişkisel tarama modeli kullanılmıştır. Veri toplama aracı olarak Madde Kullanım Bozukluklarını Tanıma Testi (DUDIT), Sosyal Dışlanma Ölçeği ve Toronto Aleksitimi Ölçeği (TAÖ-20) kullanılmıştır. Elde edilen veriler SPSS ve PROCESS Macro programları ile analiz edilmiştir. Korelasyon analizi, t-testi, tek yönlü varyans analizi (ANOVA) ve Model 4 üzerinden gerçekleştirilen aracılık analizi kapsamında bulgular elde edilmiştir. Elde edilen analiz bulguları, sosyal damgalanma düzeyleri ile aleksitimi arasında anlamlı ve pozitif bir korelasyon olduğunu ortaya koymuştur. Sosyal damgalanmanın madde kullanımını direkt olarak olumsuz etkilediği görülürken, aleksitiminin bu korelasyon içinde kısmi bir aracı değişken olarak işlev gördüğü tespit edilmiştir. Bu sonuç, sosyal damgalanmanın bağımlılık davranışı üzerindeki etkisinin sadece direkt bir yolla değil, aynı zamanda bireyin aleksitimi aracılığıyla da dolaylı olarak ortaya çıktığını vurgulamaktadır. Araştırma sonuçları, bağımlılık tedavisinde duygusal farkındalığı geliştirmeye ve sosyal damgalamanın etkilerini azaltmaya yönelik uygulamaların önemini ortaya koymaktadır. Ayrıca, aleksitimik eğilimlerin göz önünde bulundurulmasıyla daha kişiye özgü ve etkili psikososyal müdahale stratejilerinin geliştirilebileceği öne sürülmektedir. Bu tez, sosyal damgalanma, aleksitimi ve bağımlılık davranışları arasındaki dinamik ilişkilere dair kuramsal altyapıya katkı sağlamayı hedeflemektedir.